امّا ارادهء تكوينى كه آيه شريفهء -
إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ . . . -
به آن ناظر است و شاهدش هم اين است كه مىفرمايد
« يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ »
يعنى وقتى ارادهء تكوينى خداوند به چيزى تعلّق گرفت ، امكان ندارد كه آن شىء ، موجود نشود و هيچچيز نمىتواند مانع وجود مراد او شود .
تذكّر : مصنّف به مناسبت بررسى كلام اشاعره ، وارد اين بحث شدهاند كه :
آيا افعالى را كه مردم انجام مىدهند - از جمله ، ارتكاب معصيت و اختيار كفر - بالاخره با ارادهء تكوينيّهء حق تعالى ارتباط دارد يا نه و از همينجا هست كه مرحوم آقاى آخوند « قدّس سرّه » مسير غير صحيحى را پيمودهاند لذا ابتدا بايد بررسى كنيم كه :
افعالى كه از انسانها صادر مىشود - كه ما از آنها به عنوان عمل اختيارى تعبير مىكنيم - آيا آن اعمال ، صددرصد در اختيار انسان هست يا اينكه ريشه و اساس آنها اضطرارى و غير اختيارى است ضمنا بحث مذكور ، بسيار مهم است و در فصول و مباحث مختلف مىتوان از آن نتيجه گرفت لذا ما آن بحث را در حدّ متوسّط - كمّا و كيفا - ادامه خواهيم داد و در پايان ، جواب دليل سوّم اشاعره را خواهيم گفت .