را جايز ندانستهاند مگر در صورتى كه قصاص كننده علم به كشنده بودن سم داشته باشد .
اگر مباشرِ قصاص غير ولىّ دم باشد ، ضمان بر عهدهء ولىّ دم است ، به شرط آنكه وى آلت مسموم را به مباشر داده و او نيز از زهر آلود بودن آن آگاهى نداشته باشد ، و درصورت آگاهى ، حكم آن ، حكم صورت پيشين است . 12 برخى گفتهاند : ولىّ دمِ مباشرِ قصاص ، ضامن است ، حتى اگر عالم به زهر آلود بودن آلت نباشد ؛ ليكن اگر مباشر غير ولىّ باشد ، در فرض جهل به مسموميت آلت ، ضامن نيست ؛ بلكه ضمان بر عهدهء ولىّ دم است ، به شرط آنكه او آلت زهر آلود را به مباشر داده باشد . 13 برخى اضافه كردهاند : اگر آلت از خود مباشر بوده و يا آن را غير ولىّ دم به او داده باشد ، مباشر ضامن خواهد بود . 14
1 . إرشاد الأذهان 2 / 111 ؛ جواهرالكلام 36 / 370 - 371 * 2 . مسالك الأفهام 12 / 70 - 71 * 3 . تحرير الأحكام 2 / 264 ؛ تذكرة الفقهاء 10 / 32 ؛ جواهر الكلام 22 / 40 - 41 * 4 . المقنعة / 801 ؛ المراسم العلوية / 253 ؛ النهاية / 713 ؛ المهذب 2 / 536 ؛ كتاب السرائر 3 / 478 ؛ الجامع للشرائع / 558 * 5 . الدروس الشرعية 3 / 168 * 6 . غنية النزوع / 201 ؛ كتاب السرائر 2 / 7 ؛ إصباح الشيعة / 189 * 7 . تذكرة الفقهاء 9 / 70 ؛ اللمعة الدمشقية / 73 * 8 . شرائع الإسلام 1 / 236 ؛ جامع المقاصد 3 / 385 ؛ الروضة البهية 2 / 392 ؛ منهاج الصالحين ( خوئى ) 1 / 373 * 9 . جواهر الكلام 21 / 68 * 10 . 68 ؛ منهاج الصالحين ( خوئى ) 1 / 373 * 11 . مسالك الأفهام 15 / 234 ؛ جواهر الكلام 42 / 294 - 295 ؛ تحرير الوسيلة 2 / 535 * 12 . مسالك الأفهام 15 / 234 ؛ جواهر الكلام 42 / 295 * 13 . قواعد الأحكام 3 / 627 * 14 . كشف اللثام 11 / 166 .
سُم
سُم ناخن شاخى شدهء انتهاى انگشتانبرخى پستانداران .
از آن در باب طهارت و اطعمه و اشربه سخن گفتهاند .
حيواناتى كه مردارشان نجس است ، اجزايى از مردار آنها كه روح در آنها دميده نشده ، مانند سم ، پاك 1 و استفاده از آنها جايز است . 2
به قول مشهور ، استنجاى مخرج غائط با سرگين حيوانات حلال گوشت حرام است . 3 به قول برخى ظاهر نص و فتوا اختصاص حرمت به سرگين چارپايان داراى سم بدون شكاف [ حافر ] ، همچون اسب ، قاطر و الاغ است و شامل