5 . ترك تشهد از روى فراموشى و عدم تذكر آن مگر پس از ركوع بنابر قول مشهور . در اين فرض نيز علاوه بر تدارك تشهد پس از نماز بايد دو سجدهء سهو به جا آورد . 9
6 . شك بين سه و چهار در نماز چهار ركعتى با گمان به چهار ، به قول برخى قدما . 10
7 . ايستادن در جايى كه وظيفه نشستن است و عكس آن ، به قول گروهى . 11
8 . به قول گروهى ، هر كاهش و افزايشى در نماز كه بطلان آن را درپى نداشته باشد و نيز شك در كاهش و افزايش . 12
بنابر قول به وجوب دو سجدهء سهو براى هر كمى يا زيادى در نماز ، آيا كم يا زياد كردن مستحبات نماز همچون قنوت نيز موجب سجدهء سهو مىشود يا نه ؟ به تصريح برخى ، ترك جزء مستحب از روى فراموشى موجب سجدهء سهو نيست ؛ هرچند از برخى قدما در خصوص فراموشى قنوت ، وجوب دو سجدهء سهو نقل شده است ؛ چنان كه وجوب سجدهء سهو براى كم يا زياد كردن مستحبات ، به ظاهر كلام برخى نسبت داده شده است . ليكن برخى ، تنها در فرض افزودن جزء مستحب ، سجدهء سهو را واجب دانستهاند . 13
محل دو سجدهء سهو : بنابر مشهور ، دو سجدهء سهو بايد بعد از سلام نماز به جا آورده شود ؛ خواه سبب آن افزايش جزئى از اجزاى نماز باشد يا نقصان آن . از برخى قدما نقل شده كه اگر منشأ سجده افزايش باشد ، محل آن پس از سلام نماز و اگر نقصان باشد ، پس از تشهد و قبل از سلام نماز است . از برخى ديگر نقل شده كه محل دو سجدهء سهو مطلقا قبل از سلام نماز است ؛ ليكن براى اين قول ، قائلى شناخته نشده است . 14 بر قول نخست ادعاى اجماع نيز شده است . 15
چگونگى : كيفيت دو سجدهء سهو بنابر قول مشهور بدين گونه است كه پس از نيّت مستحب است تكبير بگويد ، آنگاه به سجده رفته ، ذكر بگويد و پس از آن سر از سجده برداشته ، بنشيند و سپس دوباره به سجده رود و ذكر بگويد و بعد از
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 393
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٣٩٣