قائلان به استقرار حيات نيز در فرض مشتبه بودن حال حيوان ، حركت گوياى حيات ، يا خروج خون متعارف و يا هر دو را نشانهء استقرار حيات دانستهاند . بنابر اين ، در فرض اشتباه ، بدون هيچ اختلافى ، حركت يا خروج خون و يا هر دو - بنابر اختلاف اقوال - در حكم به حلّيت ذبيحه كفايت مىكند . از اين رو ، برخى گفتهاند :
بين علامت ياد شده و استقرار حيات ملازمه وجود دارد و در نتيجه ، اكتفا به آن مطلقا جايز است ؛ زيرا شرط استقرار حيات در صورتى فايده خواهد داشت كه با وجود علامت ياد شده علم به عدم استقرار حيات حاصل شود ؛ در حالى كه با وجود ملازمه بين آن دو ، چنين چيزى امكان پذير نيست . در نتيجه ، ثمرهاى بر اين شرط مترتّب نخواهد بود . « 14 »
4 . ذبح كردن حيوان از طرف گلو و نه پشت سر ، بنابر قول گروهى از فقها . « 15 » در مقابل ، گروهى ديگر ، ذبح از قفا را نيز در صورتى كه حيوان قبل از بريدن اوداج اربعهاش و بعد از آن زنده باشد ، صحيح دانستهاند ؛ البته با اختلاف در لزوم حيات مستقر يا كفايت صرف حيات ، هرچند غير مستقر ، چنان كه گذشت . « 16 »
5 . بنابر مشهور پى در پى بريدن اوداج اربعه ، به گونهاى كه همهء رگهاى چهارگانه قبل از جان دادن حيوان بريده شوند . « 17 »
در اينكه جدا كردن سر حيوان قبل از جان دادن حرام است يا مكروه ، اختلاف است ؛ چنان كه بنابر قول به حرمت ، در اينكه گوشت ذبيحه نيز حرام مىشود يا نه ، اختلاف است . بسيارى قائل به عدم حرمت آن هستند . « 18 »
بنابر قول مشهور ، كندن پوست ذبيحه يا جدا كردن عضوى از آن قبل از سرد شدن مكروه است . برخى ، آن را حرام و موجب حرمت گوشت ذبيحه دانستهاند . « 19 »
مستحبات : بستن دو دست و يك پا و باز گذاشتن پاى ديگر در ذبح گوسفند و بستن هر چهار دست و پا و رها كردن دم در ذبح گاو ؛ رها كردن مرغ پس از سر بريدن ؛ تيز كردن آلت ذبح و سريع بريدن رگها ؛ عرضهء آب بر حيوان قبل از ذبح ؛ رو به قبله بودن ذابح هنگام ذبح و بردن و خواباندن حيوان براى ذبح به ملايمت و نرمى . « 20 »
هامش
( 14 ) جواهر الكلام 36 / 141 - 148 .
( 15 ) وسيلة النجاة / 606 ؛ منهاج الصالحين ( سيدمحسن حكيم ) 2 / 361 ؛ منهاج الصالحين ( خويى ) 2 / 339 ؛ تحرير الوسيلة 2 / 147 .
( 16 ) المبسوط 1 / 390 ؛ قواعد الاحكام 3 / 323 ؛ مجمع الفائدة 11 / 100 ؛ جواهر الكلام 36 / 141 ؛ منهاج الصالحين ( سيستانى ) 3 / 280 .
( 17 ) مهذّب الاحكام 23 / 68 .
( 18 ) جواهر الكلام 36 / 120 - 123 .
( 19 ) 123 - 125 .
( 20 ) 131 - 134 .