باشد ؛ خواه به طور مستقيم ، همچون پيامبر اسلام حضرت محمّد صلّى اللَّه عليه و آله يا با واسطه ، همچون امامان معصوم عليهم السّلام كه توسط پيامبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله به امامت نصب شدهاند ( - - ) ائمه ) و يا با واسطهء واسطه مانند نايب خاص يا عام ( فقيه جامع شرايط ) كه توسط امام معصوم - به نصب خاص يا عام - منصوب شده است .
بيشترين كاربرد عنوان حاكم شرع در كلمات فقها ، فقيه جامع شرايط است . « 1 » از حدود ولايت حاكم شرع در باب تجارت سخن گفتهاند .
قلمرو ولايت : بدون شك ، ولايت بر مال و جان انسانها براى خدا و نيز براى رسول اعظم صلّى اللَّه عليه و آله و امامان معصوم عليهم السّلام ثابت است ؛ ليكن نسبت به غير ايشان ، اصل اوّلى عدم ولايت و سلطنت فردى بر فردى ديگر است ، مگر آنكه دليلى خاص بر ثبوت آن دلالت كند .
فقيه جامع شرايط ، بر امر قضاوت ( - - ) قضاوت ) و فيصله دادن به نزاعها و اختلافهاى مردم و نيز آنچه كه از توابع و شئون قضاوت به شمار مىرود ، مانند به زندان افكندنِ خوددارى كننده از اداى بدهى و حكم به حجر مفلّس ( - - ) تفليس ) ولايت دارد . در ثبوت ولايت فقيه نسبت به آنچه از شئون و وظايف واليان و كارگزاران نظام و حكومت اسلامى به شمار مىرود ، مانند رهبرى سياسى جامعه ، جمع آورى زكات ( - - ) زكات ) و خراج ( - - ) خراج ) و تجهيز سپاه و بسيج نيرو ، اختلاف است ( - - ) ولايت فقيه ) .
حالّ
حالّ : مقابل مؤجّل .
حالّ دو اطلاق دارد : يكى نقد و ديگرى بدهى مدّت دارى كه مدتش سرآمده باشد . عنوان ياد شده در بابهاى مختلفى از قبيل حج ، تجارت ، دين ، وكالت و نكاح به كار رفته است .
حج : كسى كه به اندازهء به جا آوردن حج مال دارد ، ليكن به همان اندازه نيز
هامش
( 1 ) مرآة العقول 23 / 106 - 107 ؛ حاشية المختصر النافع / 59 ؛ كفاية الاحكام 1 / 393 ؛ الحدائق الناضرة 10 / 58 و 13 / 261 ؛ كشف الغطاء 1 / 25 .