قاعدهء اتلاف است ( - - ) قاعدهء اتلاف ) و تلف جان يا عضو ، تحت عنوان قصاص و ديات مطرح است . البتّه از آنجا كه در كلمات فقها تلف در مقابل اتلاف به كار مىرود ، تلف تنها با از بين رفتن مال خودبهخود يا به سبب بروز حوادث تحقق مىيابد .
تلف و عبادات : بنابر نظر مشهور كه قائلاند زكات به عين مال تعلّق مىگيرد نه به ذمّهء شخص ، « 1 » با تلف مال متعلّق زكات ، چنانچه شخص در رساندن آن به مستحق يا امام عليه السّلام كوتاهى كرده باشد ، ضامن است . « 2 »
در حج قران ( - - ) حج قران ) اگر حيوانى كه حاجى براى قربانى همراه مىبرد ( هدى ) بدون تفريط در بين راه تلف شود ، ضامن نيست مگر آنكه قربانى به سببى ديگر همچون كفّاره ، واجب شده باشد كه با تلف شدن آن ، قربانى ديگرى جايگزين مىشود . « 3 »
تلف و معاملات : از قواعد مشهور در بخش معاملات ، قاعدهء تلف قبل از قبض ( تلف مبيع قبل از قبض ) است . براساس اين قاعده چنانچه مبيع پيش از تحويل به خريدار تلف شود ، عقد باطل و ثمن به خريدار بازگردانده مىشود « 4 » ( - - ) قاعدهء تلف قبل از اقباض ) .
از ديگر قواعد مشهور ، قاعدهء تلف در زمان خيار است ( - - ) قاعدهء تلف در زمان خيار ) كه برپايهء آن جبران تلف كالا پس از قبض مشترى و در طول مدّتى كه وى اختيار فسخ دارد برعهدهء فروشنده است . « 5 »
در معاطات - بنابر قول به عدم لزوم بيع معاطاتى - با تلف حقيقى يكى از دو عوض يا تلف شرعى - مانند نقل آن به عقد لازم - معامله لازم مىشود . « 6 »
تلف مال امانتى : تلف مال امانتى يا در حكم امانت ، موجب ضمان نيست مگر آنكه امانتدار در حفظ آن كوتاهى كرده باشد . در اين صورت ضامن است ؛ حتى اگر سبب تلف ، آفت آسمانى باشد يا خودبهخود از بين رفته باشد . « 7 » ( - - ) امانت ) .
تلف مهر : مهرى كه عين معيّن در خارج - و نه كلّى در ذمّه - است چنانچه قبل از رسيدن به دست زوجه تلف شود ،
هامش
( 1 ) . مستند الشيعة 9 / 216 ؛ جواهر الكلام 15 / 138
( 2 ) . مستند الشيعة 9 / 227 - 228 ؛ جواهر الكلام 15 / 145
( 3 ) . جواهر الكلام 19 / 197 - 198
( 4 ) . مستند الشيعة 14 / 425 - 426 ؛ جواهر الكلام 23 / 83
( 5 ) . الحدائق الناضرة 19 / 406 ؛ جواهر الكلام 23 / 88
( 6 ) . جواهر الكلام 22 / 229 - 232
( 7 ) . 25 / 174