در تعريف ترجيع است . ديگر اقوال در مسئله عبارت است از : تكرار تكبير ، علاوه بر تكرار شهادتين ؛ تكرار فصلى از اذان افزون بر شمار معيّن آن فصل ؛ تكرار شهادتين با صداى بلند پس از آهسته گفتن آن يا بلند يا آهسته گفتن شهادتين در هر دو مرحله ؛ و اعادهء شهادتين با صداى بلند بعد از آهسته گفتن آن . از ترجيع بدين معنا در باب صلات سخن رفته است .
از منظر عامّه ، ترجيع در اذان به معناى آخرى يا مباح است و يا مستحب ؛ ليكن نزد شيعهء اماميّه اگر به قصد مشروعيت ادا شود به همهء تعاريف آن ، حرام است ؛ بلكه گفتن آن به قصد جزئى از اذان موجب بطلان اذان مىشود ؛ امّا در اينكه بدون قصد مشروعيت يا جزئيت حرام است يا مكروه ، اختلاف است . اگر تكرار به جهت حاجتى همچون اعلام و اخبار براى جمع شدن مردم جهت اقامهء نماز باشد جايز است . « 1 »
مفهوم دوم : از آن به مناسبت در باب تجارت سخن رفته است .
تعدادى از فقها غنا را به آواز مشتمل بر ترجيع - كه مناسب با مجالس لهو است - تعريف كردهاند « 2 » ( - - ) غنا ) .
ترحّم
ترحّم : درخواست رحمت .
از آن به مناسبت در باب طهارت ياد شده است .
ترحم بر ميّت پس از دفن وى مستحب است و بهتر است در قالب دعاى ذيل باشد كه از امام باقر عليه السّلام روايت شده است : « اللّهم جاف الأرض عن جنبيه و أصعد اليك روحه و لقّه منك رضوانا و أشكن قبره من رحمتك ما تغنيه به عن رحمة من سواك . » « 1 »
بنابر مضمون برخى روايات ، همانگونه كه فرد زنده از دريافت هديه مسرور مىشود ، ترحم بر ميّت و استغفار براى او نيز موجب شادى روح وى مىگردد . « 2 » از مكروهات تشييع جنازه آن است كه مصيبت ديده يا غير او به تشييعكنندگان
هامش
( 1 ) . جواهر الكلام 9 / 110 - 112 ؛ الموسوعة الفقهية 11 / 176
( 2 ) . جواهر الكلام 22 / 44 - 48 .
1 . جواهر الكلام 4 / 323 ؛ وسائل الشيعة 3 / 190
2 . وسائل الشيعة 2 / 444