نذر : كسى كه نذر كرده دو ماه روزهء پىدرپى بگيرد ، واجب است تحرّى نمايد ؛ يعنى وقتى را انتخاب كند كه روزه گرفتن در آن صحيح باشد و همزمان با ايّام حرمت روزه نباشد . از آنجا كه - به قول مشهور - پشت سر هم بودن پانزده روز از اين روزهها كفايت مىكند تحرّى پانزده روز نيز كافى است . « 3 »
2 . تحرّى جهت تحصيل ظن : طهارت : علم اجمالى همچون علم تفصيلى بنابر مشهور تنجّزآور است ؛ بدين معنا كه نسبت به همهء اطراف علم اجمالى ، تكليف متوجّه مكلّف مىگردد . ازاينرو ، اگر مكلّف به اجمال بداند يكى از دو ظرف آب موجود ، نجس است بايد از هر دو اجتناب كند و تحرّى جهت تحصيل ظنّ به آب پاك و عمل برطبق آن جايز نيست . « 4 »
صلات : كسى كه جهت قبله را نمىداند در صورت عدم تمكّن از تحصيل علم به آن بنابر مشهور - بلكه ادّعاى اجماع شده - واجب است جهت تحصيل ظنّ به قبله از طريق نشانههاى ظنآور تحرّى كند . « 5 »
كسى كه نمازهاى زيادى از او فوت شده و تعداد آنها را نمىداند و به جا آوردن آنها بهگونهاى كه علم به اداى تكليف ( قضا ) پيدا شود موجب عسر و حرج مىگردد ، واجب است تحرّى كند ؛ يعنى به مقدارى كه ظنّ به اداى تكليف حاصل شود ، نمازها را قضا كند . اگر دستيابى به علم موجب عسر و حرج نگردد ( هرچند زحمت داشته باشد ) آيا تحرّى و اكتفا به ظن جايز است يا نه ؟ مسئله اختلافى است . « 6 »
صوم : زندانىاى كه از ماه رمضان بىاطّلاع است بايد تحرّى كند و ماهى را كه گمان به رمضان بودن آن دارد روزه بگيرد . پس از آن اگر فهميد روزهاى را كه گرفته در ماه رمضان بوده يا بعد از آن بوده و يا اشتباه او ادامه پيدا كند مجزى است ؛ امّا اگر معلوم شد قبل از ماه رمضان بوده است بايد قضاى آن را بگيرد . . « 7 »
هامش
( 3 ) . جواهر الكلام 35 / 440 و 17 / 82
( 4 ) . مفتاح الكرامة 1 / 215 - 218 ؛ الحدائق الناضرة 1 / 518
( 5 ) . مستند الشيعة 4 / 165 - 166 ؛ جواهر الكلام 7 / 345 ، 389 و 412
( 6 ) . الروضة البهية 1 / 750 ؛ جواهر الكلام 13 / 124 - 130
( 7 ) . مسالك الافهام 2 / 57 ؛ مدارك الاحكام 6 / 187 - 188 .