2 . تبديل تكليف : بيمارى در مواردى سبب انتقال تكليف به بدل آن مىشود ، مانند موردى كه استعمال آب براى شخصى به جهت بيمارى ضرر داشته باشد . در اين صورت وظيفهء مكلّف براى نماز ، تيمّم بدل از وضو يا غسل خواهد بود . « 17 » همچنين كسى كه بر اثر بيمارى ، ناتوان از ايستادن است ، نشسته و در صورت ناتوانى از آن ، خوابيده نماز مىخواند « 18 » ( - - ) اضطجاع ) .
3 . حجر : بيمارى از اسباب حجر ( - - ) حجر ) شمرده شده است . « 19 » بنابر قول جمعى از فقها ، انسان در بيمارى منجرّ به مرگ ، نمىتواند در افزون بر يك سوم از اموال خود تصرّف كند ، بدينصورت كه پيش از مرگ خود ، آن را رايگان و بلا عوض به ديگرى بدهد ، مانند آنكه ببخشد « 20 » يا ضمانت بلا عوض نمايد « 21 » ( - - ) منجّزات مريض ) .
در اينكه چه نوع بيمارىاى موجب حجر مىشود و ملاك آن چيست ، اختلاف است . برخى گفتهاند : ملاك ، آن نوع بيمارىاى است كه از نظر عرف بيمارى مرگ بر آن صادق باشد . برخى ديگر گفتهاند : مراد هر نوع بيمارى است كه منجرّ به مرگ گردد و گروه سوم ، ملاك را بيمارى خطرناكى دانستهاند كه غالبا سبب مرگ مىگردد . بيماريهاى دراز مدّت كه چندين سال طول مىكشد و نيز بيماريهايى كه در نظر عرف به منزلهء عدم بيمارى است ، ملاك نخواهد بود . « 22 »
4 . تأخير حد : اجراى حدّ تازيانه ( - - ) تازيانه ) بر بيمار تا زمان بهبود وى به تأخير مىافتد و چنانچه مصلحت در تعجيل اجراى حد باشد با دستهاى از گياه - كه مشتمل بر عدد تازيانه باشد - حد جارى مىگردد . « 23 »
حيوان مريض : در زكات انعام ثلاثه ( گاو ، گوسفند و شتر ) در صورتى كه همهء عدد نصاب سالم باشند ، پرداخت حيوان مريض از زكات كفايت نمىكند . « 24 » از شرايط قربانى در حج آن است كه به بيمارىاى - مانند گرى - كه در لاغرى و فاسد شدن گوشت تأثير دارد مبتلا نباشد . « 25 »
( - - ) بهبود ) ( - - ) درمان ) ( - - ) پزشكى )
هامش
( 17 ) . الإقتصاد / 251 ؛ جواهر الكلام 12 / 60 ؛ الروضة البهية 1 / 456 ؛ كتاب الطهارة ( شيخ انصارى ) ( ق ) 2 / 286
( 18 ) . المقنعة / 215 ؛ رسائل المحقق الكركى 3 / 274 ؛ جواهر الكلام 11 / 234 ؛ كتاب الصلاة ( شيخ انصارى ) 1 / 347
( 19 ) . جواهر الكلام 26 / 4
( 20 ) . 63 - 64 ؛ منهاج الصالحين ( سيستانى ) 2 / 307
( 21 ) . مسالك الافهام 4 / 210 ؛ تذكرة الفقهاء ( ق ) 2 / 97 ؛ جامع المقاصد 5 / 316 - 317
( 22 ) . جواهر الكلام 26 / 74 و 28 / 461 - 465 ؛ القواعد الفقهية ( بجنوردى ) 6 / 377
( 23 ) . جواهر الكلام 41 / 339 - 340
( 24 ) . مستمسك العروة 9 / 88
( 25 ) . جواهر الكلام 19 / 139 - 140 .