موارد وجوب : 1 . ورود به خانهء ديگرى : ورود به خانه شخصى ديگرى به نصّ قرآن كريم « 1 » بدون اذن ، جايز نيست ، همچنين است ورود فرزندان بالغ بر پدر و مادر به تصريح آيهء شريفه « 2 » و برادر بر خواهر و پدر بر دختر ؛ ليكن فرزندان مميّز غير بالغ و نيز بردگان بنابر تصريح آيهء 58 سورهء نور تنها در سه وقت پيش از نماز صبح ، هنگام استراحت و خواب بعد از ظهر و پس از نماز عشا ، بايد اذن بگيرند « 3 » ( - - ) آيهء اذن ) .
در اين كه امر به استيذان در آيهء ياد شده متوجه فرزندان است يا پدران ايشان كه آنان را به منظور تمرين و تربيت در سه وقت ياد شده امر به استيذان نمايند ، اختلاف است . « 4 »
2 . تصرف در ملك ديگرى : تصرف در ملك ديگرى به خوردن ، نوشيدن ، فروختن ، اجاره دادن و مانند آنها بدون اذن مالك ، جايز نيست ، از اين رو ، استيذان براى تصرف ، واجب است . « 5 »
3 . تصرف در حق ديگرى : تصرف در حق ديگرى جز با اذن صاحب حق جايز نيست . بنابراين كسى كه حق انتفاع از حجرهاى در مدرسه به او داده شده است ، انتفاع از آن حجره بدون اذن وى جايز نيست . ديگر موارد حقوق مانند حق اختصاص ( - - ) حق اختصاص ) و حق تحجير ( - - ) تحجير ) نيز چنين است . « 6 »
4 . تصرف در قلمرو ولايت ديگرى : تصرف در حيطهء ولايت اوليا ، مانند امام عليه السّلام ، حاكم ، والى ، پدر ، وصىّ و جز آنها بدون اذن ايشان جايز نيست .
بنابراين غير ولىّ ميّت اگر بخواهد عهده دار تجهيز ميّت ؛ از غسل و كفن و نماز گردد ، بايد از ولىّ مرده اذن بگيرد . « 7 » يا اگر كسى بخواهد با دشمن به نحو عام قرارداد صلح يا ذمّه امضا كند ، بايد از امام عليه السّلام يا نايب او استيذان كند . « 8 »
موارد سقوط : 1 . موارد تزاحم : در موارد تزاحم بين حرمت تصرف در مال غير با واجب مهمتر مانند وجوب نجات جان انسان محترم كه متوقّف بر تصرف در مال
هامش
( 1 ) نور / 28 .
( 2 ) 59 .
( 3 ) جواهر الكلام 26 / 22 - 24 .
( 4 ) 24 ؛ كنز العرفان 2 / 224 و زبدة البيان / 694 .
( 5 ) جواهر الكلام 36 / 405 و زبدة البيان / 542 .
( 6 ) مصباح الفقاهة 1 / 143 و منهاج الصالحين ( خويى ) 2 / 3 .
( 7 ) العروة الوثقى 1 / 376 .
( 8 ) جواهر الكلام 21 / 312 و رياض المسائل 7 / 497 .