استغفار
استغفار : درخواست آمرزش از خداوند .
تفاوت آن با توبه ( - - ) توبه ) اين است كه توبه ، بازگشت به سوى پروردگار با پشيمانى از عمل بد خويش است ، ولى استغفار ، درخواست مغفرت و آمرزش از او است . البته در اين كه قوام استغفار به توبه است يا نه ، ميان فقها اختلاف است . « 1 »
استغفار يا قولى است مانند گفتن « استغفر اللّه » و يا فعلى مانند انجام دادن عملى كه موجب آمرزش انسان مىگردد .
مورد بحث در اين جا ، استغفار گفتارى است كه از آن در بابهايى مانند طهارت ، صلات ، صوم ، حج ، تجارت ، ظهار و كفّارات به مناسبت سخن گفته شده است .
استغفار از عبادتهايى است كه در شريعت مقدّس ، نسبت به آن ، ترغيب و تشويق بسيار شده است « 2 » ؛ چندان كه بيشتر دعاهايى كه از معصومان عليهم السّلام به يادگار مانده ، - با عبارات و الفاظ گوناگون - متضمّن استغفار است .
در روايات ، آداب و شرايطى مانند پشيمانى از عمل بد خويش ، تصميم بر عدم ارتكاب گناه در آينده و اداى حقوق مردم ، براى تحقّق استغفار حقيقى ذكر شده است . « 3 » همچنين در آيات و روايات ، آثار سازنده و ارزشمندى از قبيل صلاح جامعه ، نزول بركات الهى ، و مصونيّت از عذاب دنيوى و اخروى براى آن بيان شده است . « 4 »
الفاظ استغفار : استغفار در شريعت مقدّس با الفاظ مختلفى بيان شده است مانند « استغفر اللّه » و « اللّهم اغفر لى » .
برخى تصريح كردهاند كه استغفار قولى بايد از ريشهء « غفر » باشد ؛ همان گونه كه در تحميد ، تسبيح و تكبير چنين است . « 5 »
حكم تكليفى : استغفار گرچه فى نفسه مستحب است ، ليكن گاهى به جهت عوارضى واجب يا حرام مىگردد . از اين رو ، استغفار به لحاظ حكم سه گونه است :
1 . استغفار مستحب : استغفار از آن جهت كه بهترين دعا و عبادت به شمار مىرود ، در همهء حالات به ويژه موارد ذيل مستحب است « 6 » : بين دو سجدهء نماز « 7 » ؛ بعد از تسبيحات اربعه « 8 » ( - - ) تسبيحات اربعه ) ؛ در قنوت ( - - ) قنوت ) به خصوص
هامش
( 1 ) مسالك الافهام 9 / 535 ؛ جواهر الكلام 33 / 163 و رسائل فقهية ( شيخ انصارى ) / 56 .
( 2 ) وسائل الشيعة 7 / 176 .
( 3 ) بحار الانوار 6 / 27 .
( 4 ) جواهر الكلام 12 / 132 ؛ نوح / 10 - 12 ؛ هود / 52 ؛ اعراف / 96 و انفال / 33 .
( 5 ) جواهر الكلام 7 / 33 .
( 6 ) وسائل الشيعة 7 / 180 .
( 7 ) العروة الوثقى 1 / 683 .
( 8 ) 658 .