اسلامى بيان مىكند مانند
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَ لا تَجَسَّسُوا وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً »
« 14 » كه به دورى از سوء ظنّ ، تجسّس در امور ديگران و غيبت امر مىكند .
تعداد : به قول مشهور ، تعداد آيات الاحكام پانصد آيه است و حتى برخى مفسّران ، كتاب خود را بر همين اساس نام نهادهاند مانند « النهاية فى تفسير خمسمأة آية » نوشتهء « ابن متوّج بحرانى » . « 15 » ممكن است مراد آنان از اين رقم ، تقريبى باشد .
جايگاه استنباطى : قرآن كريم ، نخستين و معتبرترين منبع شريعت مقدّس ، بلكه - از آن جهت كه سنّت ، تبيين كننده و شارح كتاب الهى است نه منبعى در عرض آن - تنها مصدر شريعت به شمار مىرود .
علاوه بر اين ، قرآن ميزان سنجش روايات و مشروعيّت شرايطى است كه در عقد ذكر مىشود ، يعنى آن بخش از روايات يا شرايط عقد كه منطبق بر كتاب الهى باشد ، پذيرفته و هر آنچه مخالف آن باشد ، مورد عمل قرار نمىگيرد . از اين رو ، فقيهان در بحث اجتهاد و قضاء ، شناخت آيات الاحكام را از شرايط اجتهاد دانستهاند .
براى تحقّق همين هدف ، فقيهان از ديرباز به موضوع آيات الاحكام توجّهى ويژه داشته ، در معرّفى ، تفسير و ميزان دلالت آنها ، كتابهاى فراوانى نوشتهاند .
نخستين دانشمندى كه در اين موضوع كتاب نگاشته ، « محمّد بن سائب كلبى » از اصحاب امام باقر و امام صادق عليهما السّلام است . كتابهاى « فقه القرآن » ، « كنز العرفان فى فقه القرآن » و « زبدة البيان فى احكام القرآن » به ترتيب ، نوشتهء « قطب الدين راوندى » ، « فاضل مقداد » و « مقدّس اردبيلى » ، نمونههايى از كتابهاى آيات الاحكام است .
تنظيم و تفسير آيات الاحكام ، به شيوههاى گوناگون صورت گرفته كه شيوهء رايج ، بر اساس ابواب فقهى است .
هامش
( 14 ) 12 .
( 15 ) كنز العرفان 1 / 30 .