متكلّمان در مرحلهء بعد ، موضوع معاد و مسائل فراوان آن را مورد بحث و بررسى قرار مىدهند . . . .
آيا علم كلام از عوامل شكستهاى ماست ؟
با عنايت به جايگاه علم كلام در اسلام و ميزان تأثير آن در پاسداشت دين و شريعت مقدّس اسلامى ضرورت يادگيرى ، تحوّل و گسترش اين علم ، آشكار مىگردد . اكنون اين پرسش مطرح است كه با اين اوصاف چگونه مىتوان گفت علم كلام از عوامل شكستهاى مسلمانان در برابر دشمنان اسلام ، قرار دارد ؟ !
علم كلام مىتواند در شمار بهترين عوامل وحدت اسلامى و پايدارى و مقاومت در برابر دشمنان قرار گيرد به شرط آن كه اصول اعتقادى بر پايهء حقّ ، كتاب ، سنّت صحيح و عقل سليم بنا نهاده شود ، بحث در زمينهء همهء مسائل اعتقادى مورد اختلاف ، با هدف دستيابى به حقيقت و واقعيت ، انجام پذيرد و طرفهاى مباحثه - به ويژه در مرحلهء اقامهء برهان عليه يكديگر - به عدالت ، انصاف ، اخلاق فاضله و اصول مناظره و مباحثه ، پايبند باشند ؛ خداوند نيز در اشاره به همين اصول و رفتارهاست كه مجادله بر اساس « بهترين روش » را مورد تأكيد قرار مىدهد .
البتّه انتخاب « غلبه بر رقبا » - حتّى به قيمت فحش و ناسزا - به