الف . اجتهاد عثمان .
در مورد اجتهاد - و به ويژه اجتهادهاى خلفا - مباحثى طولانى مطرح شده كه بايد در جاى ديگرى بررسى گردد ، حتى به فرض قبول اجتهاد ، آيا اجتهاد در مقابل نصّ ، جايز است ؟ !
ب . موافقت اصحاب با اقدام عثمان از طريق سكوت و عدم انكار .
در اين باره بايد گفت :
اولًا چه دليلى بر سكوت و عدم انكار آنان وجود دارد ؟ ! به يقين ، اصحاب به انكار اين اقدام پرداختهاند ، اما انكار آنان - بر خلاف انكار عبداللَّه بن عمر - نقل نشده است .
ثانياً سكوت ، اعمّ از پذيرش و رضايت است .
ج . اجماع سكوتى .
اين مورد از سه جهت قابل بررسى است .
1 . حجّيت اجماع ، جاى بحث دارد .
2 . اين امر ، به سكوتى بستگى دارد كه نشانهء رضايت و موافقت باشد .
3 . اين امر ، به حجّيت اجماع سكوتى بستگى دارد .
* دربارهء مورد چهارم بايد گفت :
سنت پيامبر يا سنت خلفاء؟ (فارسى) — صفحة 87
مساهمون: السيد علي الحسيني الميلاني
ص٨٧