1 . شركت در مجالس ديگران از حقوق اجتماعى است ؛ از اين رو از باب اداى حقّ و دَين بايد در مراسم عزاى ديگران شركت كنيم كه اين رفت و آمدها و تسليت گفتنها نوعى حقّ محسوب مىشود ؛
2 . در مراسم عزادارى ديگران شركت كنيم تا ديگران نيز در مراسم ما شركت كنند و اين در زمرهء آداب مكتب اهل بيت عليهم السلام است ؛
3 . اين اداى حقّ برنامهاى مستمر بوده ؛ زيرا كه حضرتش فرمود : « كان أبي يبعث أمّي وأمّ فروة . . . » ؛ پدرم ( امام صادق عليه السلام ) همواره مادر و همسرشان را ( به خانههاى مردم مدينه جهت شركت در عزاى آنها ) مىفرستادند ؛
4 . مردها بىجهت نبايد مانع شركت زنهايشان در عزاى مؤمنان ديگر شوند .
در روايتى ديگر امام باقر عليه السلام مىفرمايند :
إنّما تحتاج المرأة في المأتم إلى النوح لتسيل دمعتها ؛ « 1 »
همانا زن در مجالس عزادارى به نوحهسرايى احتياج دارد تا اشك بريزد .
به اين نكته دقّت كنيد ! امام صادق عليه السلام نمىفرمودند كه خادمهء من برود و در فلان مجلس عزا شركت كند ؛ بلكه مادرشان را با آن مقام عالى به مجالس عزاى اهل مدينه مىفرستادند . اين بيانگر اهميّت مطلب و نشان دهنده وجود حقّ و حقوقى اجتماعى است كه اين آداب بايستى در ميان مردم مراعات شود .
حال اگر در ميان مردم چنين حق و حقوقى وجود داشته كه ائمّه عليهم السلام به اداى آنها تشويق مىكردهاند ، درباره مراسم عزادارى اهل بيت عليهم السلام چه حقوقى بر گردن ماست ؟ ما كه بر آنيم حقوق اهل بيت عليهم السلام را ادا كنيم ، چگونه بايد رفتار كنيم ؟
وقتى ابراهيم فرزند پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه وآله از دنيا رفت ، حضرتش در عزاى
هامش
( 1 ) . همان : 242 ، باب 71 ، حديث 1 .