بررسى اعتبار كتب و مؤلفان صحاح ستّة
1 . اعتبار بخارى و كتاب وى
محمّد بن اسماعيل بخارى متوفاى 256
وى مدّتى در شهر نيشابور بوده است . در آن دوران شهر نيشابور يكى از مراكز مهم علمى اهل سنّت به شمار مىآمد . علما و اديبان بزرگى در حوزهء علميه اين شهر به تحصيل پرداختهاند تا آن جا كه وقتى حضرت امام رضا عليه السلام در مسير خويش به مرو ، از شهر نيشابور عبور كردند . طلبهها ، ادبا و عالمان اين حوزه به استقبال ايشان آمدند . نوشتهاند كه هزاران نفر قلم به دست از حضرت امام رضا عليه السلام درخواست كردند تا حديثى را از پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه وآله به سند خود روايت فرمايند تا بنويسند .
بخارى نزد اساتيدى چون ابوزرعهء رازى ، ابوحاتم رازى و محمّد بن يحيى نيشابورى كه از بزرگان حوزهء علميه نيشابور بودند ، شاگردى كرده است .
محمّد بن يحيى بن عبداللَّه بن خالد ذهلى نيشابورى ( متوفاى 258 ه ق ) بزرگِ علماى نيشابور و از مشايخ بخارى و مسلم است . « 1 » وى و برخى ديگر از علماى نيشابور معتقد بودند كه عقايد بخارى باطل است لذا نقل حديث از وى ممنوع اعلام شد و بخارى و مسلم را به دليل انحراف عقيدتى از شهر نيشابور اخراج كردند . « 2 » به همين جهت بخارى به هنگام روايت از محمّد بن يحيى به نام او تصريح نمىكند بلكه با اسمهايى چون محمّد ، محمّد بن عبداللَّه ( جدّ او ) و محمّد بن خالد ( جد پدر او ) از وى حديث نقل مىكند . « 3 »
شمس الدين ذهبى - كه در جرح و تعديل ، امام المتأخرين و معتمد معاصرين
هامش
( 1 ) . تاريخ بغداد : 2 / 31 و 32 : 424 .
( 2 ) . ر . ك : همان ، سير اعلام النبلاء : 12 / 456 - 463 .
( 3 ) . وفيات الاعيان : 5 / 195 : 248 .