معاملهاى كه با او مىشود دارد ، در صورتى كه هيچكدام بر ديگرى غالب نباشد ، در صورت غلبه حكم آن مقدّم است .
مسأله 2092 - اگر چيزى را كه مىفروشد و عوضى را كه مىگيرد از يك جنس نباشد ، زيادى گرفتن اشكال ندارد پس اگر يك من برنج بفروشد و دو من گندم بگيرد معامله صحيح است .
مسأله 2093 - اگر جنسى را كه مىفروشد و عوضى را كه مىگيرد ، از يك چيز عمل آمده باشد ، پس اگر مخالفت فرع با اصل فقط در صفت باشد ، مثلًا گندم را آرد كند يا شير را پنير نمايد اظهر آن است كه اينها از يك جنس مىباشد و در معامله نبايد زيادتى در آنها باشد وامّا اگر چيزى را از چيزى بگيرند مثلًا شير را كره يا شير را روغن نمايند آنها دو جنس مىباشند و در معامله به آنها زيادتى چه در گرفتن و چه در دادن اشكالى ندارد اگر چه بنابر احتياط مستحب در اين صورت هم ترك زيادتى به آنها در معامله است .
مسأله 2094 - جو و گندم در ربا يك جنس حساب مىشود ، پس اگر يك من گندم بدهد و يك من و پنج سير جو بگيرد ، ربا و حرام است و نيز اگر مثلًا ده من جو بخرد كه سر خرمن ده من گندم بدهد ، چون جو را نقد گرفته و بعد از مدّتى گندم را مىدهد ، مثل آن است كه زيادى گرفته و حرام مىباشد .
مسأله 2095 - اگر مسلمان ازكافرى كه در پناه اسلام نيست ، ربا بگيرد اشكال ندارد و نيز پدر و فرزند و زن و شوهر مىتوانند از يكديگر ربا بگيرند .
شرائط فروشنده و خريدار
مسأله 2096 - براى فروشنده و خريدار شش چيز شرط است : اوّل - آن كه بالغ باشند ؛ دوم - آن كه عاقل باشند ؛ سوم - آن كه سفيه نباشند ، يعنى مال خود را در كارهاى بيهوده مصرف نكنند ؛ چهارم - آن كه قصد خريد و فروش داشته باشند ، پس اگر مثلًا به شوخى بگويد مال خود را فروختم ، معامله باطل است ؛ پنجم - آن كه كسىآنها را