مخلوقات استثنايى « 1 » و منفردى وجود دارد كه بين آنها و موجوداتى كه با آنها در يك رشته و تحت يك نوع يا فصل مىباشند ، فاصله و تفاوت بسيار ديده مىشود و چون انس ما با همان موجودات يكنواخت و كم تفاوت است ، در نظر ما وجود اين افراد ، آن هم در صورتى كه فاصله و تفاوت زياد باشد ، استثنا و شگفتانگيز است .
خواه اين فاصله و استثنا از جهت طول يا عرض يا حجم يا وزن يا خصوصيات معنوى و روحى و جهات ديگر باشد و خواه علّت آن استثنا بر ما معلوم باشد و آن را تحت يك قانون از قوانين ظاهرى يا خفى بشناسيم ، يا علّت آن بر ما معلوم نباشد .
از كرات آسمان و ستارگان گرفته تا ذرّه و اتم ، هركجا برويم يك عدّه استثنائاتى مىبينيم ؛ يعنى موجوداتى را مىبينيم كه نسبت به موجودات ديگر از نوع خود واجد يك خصوصيات استثنايى و جالب مىباشند .
استثنا در كرات
شما از ستارهشناسان و علماى هيئت كه از احوال ميليونها ستاره و منظومه و كهكشان و فواصل ستارگان و ابعاد و حجم و قطر آنها كم و بيش اطلاعاتى دارند ، بپرسيد : آيا در اين قوانينى كه شما كرات و كواكب و نجوم را تحت سيطره آنها
هامش
( 1 ) . البته غرض از تعبير استثنايى و منفرد در اينجا اين نيست كه استثنا بر اساس قاعده و قانونىنيست و مثل استثنائات عرف ما تبعيض بىجهت و بىمصلحت باشد ؛ بلكه اين استثنائات نيز طبق نواميس خاصه و سنن الهى ظاهر مىشود و اطلاق استثنا بر اينگونه پديدهها از جهت اين است كه به حسب معتاد و سابقه و اطلاعات ما به ندرت ديده مىشوند . از نظر ما ظهور فلان ستاره يا حادثه جوّى يك امر استثنايى و بىسابقه است ؛ امّا از نظر كسى كه به اوضاع و احوال و حركات ستارگان و منظومه عالم است ، يك امر با سابقه است كه مكرّر در دوران صدها هزار سال جهان روى داده است .