الطَّاهِرينَ الْمَعْصُومينَ الْمُكَرَّمينَ .
خداوند سبحان مىفرمايد :
« مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ اوْ انْثى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً » « 1 »
[ هر زن و مردى كه كار نيكو انجام دهد ، اگر ايمان آورده باشد ، زندگى خوش و پاكيزهاى به دو خواهيم داد . ]
« انَّ اللَّهَ مَعَ الَّذينَ اتَّقَوْا وَ الَّذينَ هُمْ مُحْسِنُونَ » « 2 »
[ زيرا خدا با كسانى است كه مىپرهيزند و نيكى مىكنند . ]
تقوا داشته باشيد ! پرهيزكار باشيد ! خداوند انشاءالله توفيق دهد كه فكر ، عمل ، نيت ، انتخاب ، اختيار و آيندهء ما ، همگى در پرتو تقوا باشد . خداوند همراه كسانى است كه تقوا پيشه كنند و افرادى نيكوكار و اهل احسان باشند .
در نماز جمعهء گذشته به ضرورتِ رسيدگى به مسائل اخلاقى در دورهء سازندگى اشاره كردم . اكنون همان بحث را ادامه مىدهم .
آيهء شريفهاى كه تلاوت كردم ، نيز در بارهء همين مطلب است . در اين آيهء مباركه ، خداوند مىفرمايد : افرادى كه كار نيك بكنند و ايمان هم داشته باشند ، ما به آنها حيات طيّب مىدهيم . از اين آيهء شريفه فهميده مىشود كه اعمال انسان به دو دستهء نيك و بد تقسيم مىشوند . زندگى و حيات انسان نيز بر دو نوع است : حيات طيّب ( يا پاك ) و حيات غير طيّب ( يا خبيث و پليد ) .
هر كس كار نيك انجام بدهد ، خداوند به او زندگىِ طيّب مىدهد و هر كس كار بد انجام دهد ، خداوند به او زندگىِ پليد مىدهد .
اين رابطهء عملكرد و زندگىِ ماست .
عمل كردن به عهدهء ما و جزا در دستِ خدا است . ما انتخاب مىكنيم كه كار نيك يا بد ، انجام دهيم و خداوندْ زندگىِ پاك يا پليد به ما مىدهد . در جلسهء قبل ، فرصت نشد كه در بارهء كار نيك و بد ، صحبت كنيم .
اكنون اشارهاى به معناى كار نيك و معناى كار بد مىكنم .
ممكن است گفته شود كه معناى كار نيك و كار بد ، روشن و بديهى است . بنا بر اين ، نيازى به بيان معناى اين دو نيست . به عنوان مثال ، همه مىدانند كه عدالت خوب است و ظلم بد است . نماز خواندن خوب است ؛ عاطفه داشتن خوب است ؛ شراب خوردن بد است ؛ تحميل كردن بد است و . . .
اتفاقاً يكى از مسائل پيچيدهء فلسفه اين است كه : خوب و بد ، چيست ؟ عنوان مشهور اين بحث ، « حُسن و قُبح » است .
در فلسفه اين بحث مطرح است كه : حُسن و قُبح چيست ؟ ملاك و ضابطهء حسن و قبح چيست ؟ اساس و منشأ حُسن و قُبح چيست ؟ آيا حُسن و قُبح ذاتى است ؟ آيا حُسن وقُبح ، مطلق هستند يا نسبى هستند ؟ حُسنِ فعلى چيست ؟
حُسنِ فاعلى چيست ؟
هر يك از عناوينِ حُسن و قُبح ، مصلحت و مفسده ، خير ، شر ، حق ، باطل و ضرر و نفع ، با يكديگر تفاوت دارند ؛ اما در اينجا تنها در بارهء عنوان حُسن و قُبح ، بحث مىكنيم .
انسان در ابتدا تصور مىكند كه هر بچهاى معناى خوب و بد را مىفهمد . به همين دليل به بچه مىگوييم : بچه ! آن كار را نكن ! بد است .
آن كار را انجام بده ! خوب است ؛ اما به راستى معناى خوب و بد چيست ؟ آيا خوب ، آن چيزى است كه من مىگويم ؟ آن چيزى است كه ما مىگوييم ؟ آيا هر چه را كه عقل ، خوب بنامد ، خوب است ؟ عقلِ چه كسى ؟
عقلِ همهء مردم ؟ عقلِ اكثريتِ مردم ؟
آيا تشخيص مسئلهء خوب و بد ، يك مسئلهء وجدانى است ؟ آيا همهء انسانها با وجدان
هامش
( 1 ) - / سورهء نحل ( 16 ) ، آيهء 97 .
( 2 ) - همان ، آيهء 128 .