نهى از منكر كن و بر هر چه به تو رسد ، صبر كن ! كه اين از كارهايى است كه نبايد سهلش انگاشت . به تكبر از مردم روى مگردان و به خودپسندى بر زمين راه مرو ، زيرا خداوند هيچ به ناز خرامندهء فخر فروشى را دوست ندارد . در رفتارت راهِ ميانه را برگزين و آوازت را فرود آر . . . ]
برادران و خواهران گرامى ! شما را سفارش مىكنم به تقوا و پرهيزكارى و اعمالِ نيك . لطف و عنايت و رحمت خداوند ، شامل حال متقين و نيكوكاران است .
موضوع صحبت ما در چند خطبهء گذشته ، در بارهء فرهنگ عمومى اسلام بود . فرهنگ عمومى اسلام ، بخش عظيمى از معارف اسلامى و شايد بتوان گفت بزرگترين بخشِ آن را تشكيل مىدهد . فرهنگ عمومى اسلام ، بخش عظيمى از تعاليم عقيدتى ، اخلاقى ، فقهى و علمىِ اسلام را در بر گرفته است .
در فرهنگ اسلامى ، جوانى كه مىخواهد همسر خويش را انتخاب كند و تشكيل خانواده بدهد ، يكى از ملاكهايى كه بايد در نظر داشته باشد و آن را رعايت كند ، اين است كه آيا دختر يا پسرى را كه انتخاب مىكند ، مىتواند براى فرزندانِ آيندهاش مادر يا پدرِ خوبى باشد ؟
ممكن است دخترى از بعضى جهات براى ازدواج مناسب باشد ، اما شرايطش به گونهاى باشد كه نتواند مادر خوبى براى فرزندانش باشد ؛ دراين صورت ، اين ويژگىِ او يك عيب برايش محسوب مىشود .
پس از شهادت حضرت زهراى مرضيه عليها السلام ، امير المؤمنين عليه السلام تصميم به ازدواج گرفت . عقيل كه برادر ايشان بود با خصوصيات روحى ، اخلاقى و فرهنگى طايفههاى مختلف عرب به خوبى آشنا بود ؛ به همين دليل ، حضرت على عليه السلام به برادرش مأموريت داد تا همسرى براى او بيابد .
سپس امير المؤمنين اوصافى را براى همسر مورد نظرش تعيين كرد و به اصطلاح ، به عقيل خط داد كه چگونه زنى را براى او انتخاب كند .
اگر جامعهاى قصدِ اسلامى شدن داشته باشد ، ناچار است كه فرهنگ اسلامى را در محورها و ابعاد مختلفِ آن ، پياده كند .
فرهنگ اسلامى ، محورهاى مختلفى دارد كه يكى از آنها محور حقوق به معناى وسيعِ كلمه است . بحث حقوق نيز به بخشهاى متعددى تقسيم مىشود ؛ مانند حق زن ، حق شوهر ، حق پدر ، حق مادر ، حق فرزند و حقّ آنهايى كه خويشاوندىِ سببى يا نسبى با انسان ندارند ، اما جزو خانواده محسوب مىشوند ، مانند آشپز ، راننده ، باغبان و كارگر كه هر كدام داراى حقوق مشخص و معيّنى هستند .
در خطبههاى قبل ، بعضى از اين حقوق را به طور مختصر بيان كردم . چند جملهاى هم در بارهء حقّ والدين بر فرزندان صحبت كردم و اكنون آن را ادامه مىدهم .
در اصطلاح فقه ، برخى از حقوق فرزند بر پدر و مادر ، « حكم » ناميده مىشود و برخى ديگر ، « حق » ناميده مىشود . حقوق فرزند بر پدر و مادر ، يكى از بحثهاى حقوقىِ ريشهدار است كه حتى تا دورهء جنينى ، دورهء قبل از تشكيلِ جنين و دوران انتخاب همسر امتداد مىيابد .
بسيارى از صفاتى كه امير المؤمنين عليه السلام تعيين كرده بود ، به نقشِ مادرىِ يك همسر مربوط مىشود ؛ يعنى يك همسر بايد چگونه باشد تا بتواند مادر خوبى براى فرزندانش باشد .
عقيل هم بر اساس رهنمودهاى حضرت على عليه السلام امّ البنين از طايفهء بنى كِلاب را انتخاب كرد كه فرزندان برجسته و دلاورى همچون حضرت ابوالفضل و جعفر بن على و عثمان بن على را براى امير المؤمنين
همپاى انقلاب (خطبه هاى نماز جمعه) (فارسى) — صفحة 230
مساهمون: السيد عبد الكريم الموسوي الاردبيلي
ص٢٣٠