و گاهى يك سوم شب ، كه به اندازه يك ششم از نصف كمتر است ، شب زندهدار بود ؛ يعنى طبق فرمان خدا عمل مىكرد : ( نِصفَهُ أَوِ انقُص مِنهُ قَليلا * أوزِد عَلَيهِ ) .
و نيز استفاده مىشود كه طايفهاى از مسلمانها با رسول الله ( ص ) همراهى مىكردند ؛ يعنى آنها نيز مانند رسول الله ( ص ) شب زندهدارى مىكردند . طبعاً هر چه زمان پيش مىرفته و مسلمانها بيشتر مىشدند ، اين عمل هم در ميان مسلمين رايجتر مىشد و كم كم جنبه عمومى پيدا مىكرد .
اينگونه اعمال براى افراد خاص و استثنايى شايد مسألهاى نباشد ؛ اما اگر بخواهد عمومى و همگانى شود ، مشكلاتى پيش مىآيد ، زيرا تقدير زمان از نظر دو سوم يا نصف يا ثلث هر چند دقيق هم نباشد و به طور تقريبى باشد براى توده مردم ، آن هم در آن دوره كه ساعت و زمانسنج نبود و طول شب در عرض سال به تدريج تفاوت مىيافت ، خالى از اشكال نبود . به علاوه حالات گوناگونى كه مردم دارند - برخى مريض مىشوند و برخى به مسافرت مىروند و برخى در جهاد شركت مىكنند ، آن هم با وضع آن روز - بر مشكل بودن كار مىافزايد و اين خود باعث ايجاد نوعى اخلال مىشد كه خداوند اين آيه را نازل فرمود و در اين باره تخفيف داد ، اما نه به نحوى كه اين كار را منع كند يا حكم سابق را نسخ كند ؛ بلكه به شكلى بسيار ظريف و با نوعى رخصت و جايگزين ساختن اعمال ديگر ، از اشكال و اخلال جلوگيرى نمود ؛ لذا در صدر آيه از شخص پيغمبر ( ص ) سخن مىگويد : إِنَّ رَبَّكَ يعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِن ثُلُثَي اللَّيلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ پروردگار تو مىداند همانا تو شبها را طبق دستور ،
در پرتو وحى (فارسى) — صفحة 400
مساهمون: السيد عبد الكريم الموسوي الاردبيلي
ص٤٠٠