كه آن را « فجر اوّل » مىگويند . هنگامى كه آن سپيده پهن شد ، « فجر دوم » و اوّل وقت نماز صبح است و آخر وقت نماز صبح هنگامى است كه آفتاب بيرون مىآيد .
« مسألهء 758 » در شبهاى مهتابى ، اگر وقت طلوع صبح را به علم و يقين بداند ، لازم نيست صبر كند تا سپيده صبح در افق ظاهر شود و بر روشنايى مهتاب غلبه كند و اگر وقت طلوع صبح را نداند ، بايد صبر كند تا اطمينان به طلوع فجر پيدا كند و احتياط مستحب آن است كه براى نماز صبح صبر كند تا سپيده صبح بر افق ظاهر شود ، ولى براى روزه بايد از زمانى جلوتر - يعنى مطابق ساعت و به وقت شرعى - از انجام كارى كه روزه را باطل مىكند ، خوددارى نمايد .
وقت نماز ظهر و عصر
« مسألهء 759 » اگر چوب يا چيزى مانند آن را كه به آن شاخص مىگويند ، به طور عمودى در زمين هموار فرو برند ، هنگام صبح كه خورشيد طلوع مىكند ، سايهء آن در سمت غرب مىافتد و هر چه آفتاب بالا مىآيد ، اين سايه كم مىشود و در بيشتر شهرها ، در اوّل ظهر شرعى به كمترين حدّ خود مىرسد و وقتى ظهر گذشت ، سايه آن به طرف شرق برمىگردد و هر چه خورشيد رو به مغرب مىرود ، سايه بيشتر به طرف شرق مىچرخد و بلندتر مىشود ؛ بنابر اين وقتى سايه به كمترين حدّ خود رسيد و دو مرتبه رو به زياد شدن گذاشت ، معلوم مىشود ظهر شرعى شده است ؛ ولى در بعضى شهرها - مثل مكه - كه گاهى هنگام ظهر سايه به كلّى از بين مىرود ، بعد از آن كه سايه دوباره پيدا شد ، معلوم مىشود ظهر شده است .
« مسألهء 760 » وقت نماز ظهر و عصر از اول ظهر شرعى آغاز مىشود و بنا بر احتياط واجب در هنگام غروب آفتاب به پايان مىرسد و اگر تا اين هنگام نماز ظهر و عصر را نخواند ، در فاصلهء بين غروب آفتاب و مغرب شرعى بايد بدون نيّت ادا و قضا و به قصد ما فى الذمّه آنها را بجا آورد . هر كدام از نماز ظهر و عصر وقت مخصوص و وقت مشتركى دارند . وقت مخصوص نماز ظهر از اوّل ظهر تا وقتى است كه از ظهر به اندازهء