از شرح و تبين آيات ، در پيشگفتهها روشن شد كه :
اوّلًا : جانشينى پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله همچون خود پيامبرى ، منصبى الهى و با گزينش خداوند است ، كه در مواقع مختلف و به مناسبتها ، به وسيلهء پيامبر به مسلمانان ابلاغ شده است . از اين رو ، خلافت و امامت خليفهء پيامبر ، نه محصول آراء عمومى مسلمانان و نه گزينش گروه خاصى به نام اهل « حَلّ و عَقْد » است . و به تعبير ديگر ، اساساً دست بشر در گزينش امام به طور كلى كوتاه است . « 1 »
هامش
( 1 ) . امام رضا عليه السلام به عبدالعزيز بن مسلم فرمود : اى عبدالعزيز ، به راستى خداوند - عزّ و جلّ - جانِ پاكِ پيامبرش را باز نگرفت مگر پس از آن كه دين خود را كامل فرمود و قرآن را كه روشنگر همه چيز است و حلال و حرام و احكام و تمام نيازمنديهاى مردم به كمال و تمام در آن بيان گشته فرو فرستاد ، و فرمود : « ما فرّطنا فِى الكِتَابِ مِنْ شيءٍ ؛ ما در قرآن چيزى را فروگذار نكرديم . » ( انعام ، آيهء 38 ) و در حجِّ بِدْرود كه پايان عمر آن حضرت بود بر او نازل فرمود : « الْيَوْمَ يَل - سَ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِن دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلمَ دِينًا » ؛ دين شما را به حدّ كمال رسانيدم و بر شما نعمت خود را تمام كردم و دين اسلام را بر شما پسنديدم » ( مائده ، آيهء 3 ) ، و امر امامت از كمال دين است . و پيامبر صلى الله عليه و آله درنگذشت مگر آن كه همهء نشانههاى دينش را براى امتش روشن ساخت و راههاىشان را براى ايشان توضيح داد و ايشان را به راه حق سپرد . و على عليه السلام را پرچم و پيشوايى براى آنان قرار دارد ، و هيچ چيز از نيازمندىهاى مردم را واننهاد ، مگر آن كه آن را بيان كرده باشد . پس هر كه ادّعا كند كه خداوند دينش را كامل نفرموده در واقع كتاب خدا را رد كرده ، و هر كه كتاب خدا را رد كند به راستى كافر شده است . آيا قدر و منزلت امامت و پايگاه آن را در ميان امت مىفهمند ، تا بِهْ گزينى ( و انتخاب ) ايشان در آن روا باشد ؟ در « عيون اخبار الرضا » فرمود : به راستى امامت گرانقدرتر و بزرگوارتر و بلندپايگاهتر و استوار حصارتر و ژرفتر از آن است كه مردم با خردهاى خويش آن را دريابند و يا با انديشه و آراء خود بدان برسند يا بتوانند به اختيار خود امامى منصوب كنند ، ( تحف العقول ، ص 437 ؛ اصول كافى ج 1 ، ص 199 ؛ عيون اخبار الرضا ، ج 1 ، ص 217 ) .