است . همانگونه كه خداى سبحان غيرمتناهى است كتابش هم غيرمتناهى است ، كلمات وجوديش هم غيرمتناهى است كه
وَ ما يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ
« 1 » ، چنان كه پيشترك در بيان كريمه
قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ
اشارتى بدان شده است كه اثر هر كس هم شكل و شبيه و نمودار دارايى اوست .
قرآن سفره پربركت رحمت رحيميه الهى است ، و اين خوان خدايى براى نفوس مستعدّه گسترده است و كبر و ناز و حاجب و دربان در اين درگاه نيست ، و به قول كمال اصفهانى :
بر ضيافتخانه فيض نوالت منع نيست * در گشاده است و صلا در داده خوان انداخته
حضرت رسول الله ( صلى اللّه عليه و آله ) فرموده است :
إنّ هذا القرآن مأدبة الله فتعلّموا مأدبته ما استطعتم ، و إن أصفر البيوت لبيت أصفر من كتاب اللّه .
مأدبه به فتح دال و ضمّ آن ، طعام مهمانى است ، اين مأدبه قرآن كريم است كه سفره الهى است هيچ كس از كنار اين سفره با دست خالى و تهى برنمىخيزد .
و نيز مأدبه به فتح دال ادب است و ادب نگاهداشت حدّ هر چيز و راست و درست ايستاندن آنست . يعنى قرآن ادب و دستور الهى است ، از آن ادب فرابگيريد و حدّ انسانى خودتان را حفظ كنيد و نگاهداريد ، و بدين دستور خودتان را راست و درست ببار بياوريد و به فعليّت برسانيد ، چنان كه رسول الله ( صلى الله عليه و آله ) فرمود : « أدّبني ربّى فأحسن تأديبى » . و نيز فرمود : « أدّبني ربّى بمكارم الأخلاق » .
و در باب ادب ، عمده ادب مع الله است .
به عنوان تبصره عرض مىشود كه چند لحظه پيش از اين ، امام امير المؤمنين على ( عليه السلام ) را به « وصىّ » وصف كردهام ، اكنون محض آگاهى عرض مىشود كه امام على ( عليه السلام ) در صدر اسلام به وصيّ معروف و معهود بود ، جز اين
هامش
( 1 ) - سورهء مدثر ، آيهء 32 .