به تشكيك عارف است چه آنان وجود را صمد حق يعنى واحد شخصى مىدانند كه وجود حق عز و جل است چنان كه دانسته شد و به لحاظ شدت و ضعف وجودى و نحو آن به تشكيك فيلسوف الهى است . تشكيك در اصطلاح اهل نظر و اهل تحقيق چون دانسته شود ، فهم مراد از مرتبه در اصطلاح فريقين بر آن مبتنى است .
مراتب اقسام اقلام و الواح را در باب سيصد و شانزدهم فتوحات مكيه ، و بيان مراتب را در فصل اول مقدمات شرح قيصرى بر فصوص الحكم ، و مشروح و مفصل در شرح مصباح - الانس ابن فنارى بر مفتاح الغيب صدر الدين قونوى ، و در آخر موقف ثالث الهيات اسفار طلب بايد كرد كه همه مبرهن به براهين عقلى و مويد به كلمات اهل وحى و عصمت است و در حقيقت بيان اسرار آيات و شرح رموز روايات صادره از نبى ختم و اوصياى او صلوات الله عليهم است آرى
هر بوى كه از مشك و قرنفل شنوى * از دولت آن زلف چو سنبل شنوى
گر نغمهء بلبل از پى گل شنوى * گل گفته بود گرچه ز بلبل شنوى
وجود حق غير متناهى است
لا يشمل به حد و لا يحسب بعد ( نهج البلاغه خطبه 184 )