آنجا بوده است » .
و مرحوم ملا حبيب اللّه كاشانى در لباب الالقاب في القاب الاطياب فرمايد : « عارج به اعلى المراقى حاج ملا مهدى بن ابى ذر بن حاج محمد نراقى ، عالمى عيلوم و محققى مدقق و استاد الكل في الكل و جامع جميع علوم عقليه و ماهر حاذق در علوم شرعيه بود » .
كاشف اسرار دقائقى بود كه قبل از وى بر آنها اطلاع حاصل نكردهاند ، و مبيّن قواعد حقائقى بود كه جز وى آنها را پيش نياوردهاند . اگر كسى او را بحر العلوم حقيقى بگويد ، مجاز نگفته است ، بلكه به حقيقت سخن گفته است . و اگر قائلى وى را علامه خواند استحقاق ملامت ندارد . بعضى از افاضل وى را خاتم الحكماء و المجتهدين لقب داده است و اين لقبى است كه در جاى خود قرار گرفته است .
در رياضيات و حكمت سى سال در اصفهان در محضر ملا اسماعيل خواجوئى تلمذ كرده است ، و در شرعيات مدتى مديد در نزد وحيد بهبهانى .
حكايات مشقات آن جناب در تحصيل و تحمّل فقر وفاقه و صبر بر حوادث و نوائب روزگار و رياضتها و عبادات او مشهور است .
به خط فرزند وى مولى احمد نراقى خواندهام ، كه عمده تحصيل پدرش ملّا محمد مهدى نراقى در اصفهان در نزد مشايخ بزرگ ملا اسماعيل خواجوئى و حاج شيخ محمد و مولانا مهدى هرندى و ميرزا نصر بوده است و قسمتى از حديث را نزد شيخ اجل شيخ يوسف صاحب حدائق ، قرائت كرده است ، و صاحب حدائق و آقا محمد باقر بهبهانى از مشايخ اجازه و قرائت او هستند . و سپس مصنفات وى را به خط فرزند ياد شدهاش فاضل نراقى نام برده است و بعد از آن گفت :
« وفات او در سنه هزار دويست و نه هجرى بوده است و به خط فرزندش فاضل نراقى ديدهام كه فرمود : عمر شريف آن جناب تقريبا شصت سال بوده است و تربت او در نجف اشرف است » . ( نقل به ترجمه )
مرحوم مدرس تبريزى در ريحانه فرمايد : حاج ملا مهدى يا محمد مهدى
مجموعه مقالات (فارسى) — صفحة 189
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص١٨٩