حوائج عباد اللّه » ( ص 197 ط 1 ) . [ 242 ]
و بدين مضمون عارف رومى در دفتر دوم « مثنوى » گويد :
شير مردانند در عالم مدد * آن زمان كافغان مظلومان رسد
بانگ مظلومان ز هر جا بشنوند * آن طرف چون رحمت حق مىدوند
و همچنين عارف سيّد حيدر آملى در اين موضوع در كتاب « أسرار الشريعة و أنوار الحقيقة » ( ص 160 ) بيانى شريف دارد . و نيز مولى صدر المتألّهين در « مفاتيح غيب » گويد : « لو لا اشتغال النّفس بتدبير قواها الطبيعيّة و انفعالها عنها لكان لها اقتدار على انشاء الأجرام العظيمة المقدار الكثيرة العدد فضلا عن التّصرف فيها بالتّدبير و التّحريك ايّاها » ( ص 627 ط 1 ) . ( 243 )
و فيض را نيز در « حق اليقين » ( 312 ط رحلى ) در اين موضوع مطالبى شريف است . و بخصوص فصّ شيئى « فصوص الحكم » و مشروح و مفصّلتر از آن اواخر « مصباح الانس » كه فصلى در سرّ دعا و احكام آنست ( ص 258 ط 1 ) .
با در نظر گرفتن اين مطالب كه اصول و امّهات در معرفت به سرّ استجابت دعايند آگاه مىشوى كه انسان قابل حشر با همه است و از هيچ چيز بريده نيست ، و به قدر ارتباطش با طبايع و نفوس و عقول تأثير دارد و تأثّر مىيابد ، و با اين ارتباط و تعلّق وحدت نظام انسانى و كيانى مطابق لسان حال و استعداد نفوس و حصول شرايط دعا مطلقا چه له و عليه به استجابت رسد .
وَ اللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَ هُوَ يَهْدِى السَّبيلَ
.
تبصره : در دعا بايد توجّه داشت كه هيچگاه داعى با دست خالى برنمىگردد .
زبان روايات در اين امر بسيار شيرين است . أتمّ فوائد و أهمّ مصالح آن اصلاح جوهر نفس ناطقه و لسان استعداد است كه انسان آن را در دعا بر اثر تقرّب به حق سبحانه تحصيل مىكند . خلاصه آنچه كه براى تحصيل آن به دعا نشستهاى بهتر از آنكه مىخواهى عائدت مىشود . و اگر آن حاجت مخصوص تو بر آورده نشد غمين مباش كه تبديل به احسن شده است .
وَ قَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونى أسْتَجِبْ لَكُمْ
( غافر : 61 ) . [ 244 ]