منطقة البروج بضعف تعديل النهار كمتر از طوالع است پس مطالع اين نصف قم ححما خواهد بود ، و باقى معدل ريو بط كه مطالع نصف ديگر مىشود ، و اين مطالع نصف ديگر به اربعة امثال تعديل النهار كه عب لح است از طوالع خود بيشتر است يعنى ر بو بط / قمح ما بعلاوه عب لح ، پس مطالع نصفى كه بر منتصف او اعتدال اول بود كمتر از مطالع نصف ديگر بود باربعة امثال تعديل النهار كلى .
قوله « : و از آنچه كه گفتيم حكم دو نصف متحدد بانقلابين معلوم شود » اين عبارت نتيجه تحرير مطلب مقدم است . و حق اين است كه چنين مى گفت « : آنچه كه گفتيم حكم دو نصف متحدد به انقلابين است » زيرا كه عبارت او موهم است كه دو نصف متحدد بانقلابين ، با دو نصفى كه اعتدالين در منتصف آنهاست مغاير يكديگرند ، و حال اين كه هر دو يكى اند و تفاوت جز در عبارت نيست . زيرا كه هر گاه هر يك از دو نصف منطقة البروج متحدد بانقلابين باشد دو نقطه انقلاب يكى بر افق مشرق و ديگرى بر افق مغرب ، و نقطه اعتدال در منتصف هر يك از دو نصف ، و مطالع يكى از آن دو نصف به قدر چهار تعديل النهار بيش از مطالع ديگرى خواهد بود .
قوله « : اما حكم دو نصف متحدد باعتدالين الى قوله : مطالع ايشان برابر بود » مقصود آن با در نظر گرفتن مطالب گذشته روشن است ، ولى بعنوان زيادت آگاهى عبارت شاهمير را در بيان آن نقل مى كنيم :
« اما حكم دو نصف فلك البروج كه متحدد باعتدالين باشد يكى بود ، و تفاوتى در مقدار مطالع بينهما نبود ، چه مبين شد كه مطالع نصفى كه مبدء آن اعتدال باشد با او مساويست ، ليكن تفاوت اين مقدار در مطالع اجزاى نصفين باشد كه چون يك نيمه بر ولاء مطالع اجزاى منطقه ملاحظه نمايند و در ديگر نيمه بر خلاف ولاء هر آينه مطالع اجزاء همه مساوى باشد ، يعنى مطالع برج حمل بر توالى برابر بود با مطالع برج حوت و خلاف توالى ، و همچنين مطالع دو برج حمل و ثور برابر بود با مطالع دو برج حوت و دلو ، و هم بر اين قياس ملاحظه بايد نمود كه هر دو قوس كه بعد كل واحد از ايشان از نقطه اعتدال مساوى يكديگر بود مطالع
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 471
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٤٧١