آفتاب غروب كرده باشد بالاى افق ديده مىشود . و غريب تر رؤيت خسوف بدر است قبل از غروب آفتاب .
درجات انكسار نور را بحسب درجات ارتفاع مختلف يافته اند : در زيج محمد شاهى جدولى ترتيب داده شده است كه مقدار انكسار نور را از افق تا بارتفاع نود درجه آورده است ، و حداكثر انكسار نور را كه در افق مى باشد 32 دقيقه فلكى آورده است تا بارتفاع 90 درجه كه بصفر مى رسد و از اثر بيفتد . و 32 دقيقه فلكى 8 ثانيه زمانى است كه بسيار اندك است . بسل منجم حداكثر انكسار را در ارتفاع پنج درجه ، 36 دقيقه و 7 ثانيه فلكى دانسته است . و به حساب لاپلاس 35 دقيقه و 6 ثانيه فلكى و لكن مقدار انكسار بصافى بودن هوا و عدم آن ، و نيز برقت و غلظت آن ، و بديگر اوضاع جوى ، تفاوت مى يابد ، و تعيين مقدار واقعى آن ، سخت تعذريا تعسر دارد . و در زيج بهادرى كه ادق و اجد و اتم زيجات است با اين كه بسيارى از جداول رياضى را با دقت تمام آورده است در انكسار نور سخنى عنوان نكرده است ، گويا علتش همان بود كه گفته ايم ضبط آن دشوار است . بلكه در خزينه دوم جامع بهادرى كه خاصه در علم ابصار است ، از مقدار انكسار بحسب درجات ارتفاع بحثى نفرموده است .
فائده ديگر :
آن كه خواجه گفته است « : ذكر الشيخ الرئيس ابوعلى بن سينا فى كتبه انه راى الزهرة كخال و شامة فى صفحة الشمس » اين مطلب را شيخ در فصل اول مقاله نهم تلخيص مجسطى در شفاء آورده است ، و بعد از نقل گفتار بطليموس گفته است :
اقول : انى رايت الزهرة كخال و شامة فى صفحة الشمس . ( ص 463 ج 2 رياضيات شفاء در علم هيئت ، ط مصر )
فايده ديگر :
آن كه در انكسار نور در طبقات هوا اشارتى رفت ، قاضى زاده رومى در اوائل شرح ملخص چغمينى در هيئت ، تحريرى وجيز كرده است كه نقل و ترجمت آن شايد مفيد افتد :
اعلم ان العناصر تسع طبقات فى المشهور عند الجمهور كالافلاك : طبقة الارض الصرفة المجيطة بالمركز ، ثم الطبقة الطينية ، ثم طبقة الارض المخالطة التى تتكون فيها