جنوب است به زودى مى يابد ، و او را در حركت سريع مى بيند ، بخلاف دو قوس ميان ح ب جهت انسى صحيفه كه جهت مشرق شكل 33 است ، و مقابل قوس طرف وحشى صفحه كه جهت مغرب شكل مذكور است كه ناظر كان سائر را مقيم مى بيند .
چون اين مقدمه بعنوان مدخل دانسته شد گوييم كه متفكران در خلق سماوات و ارض كواكب متحيره را علاوه بر اوج و حضيض گاهى بتوالى و گاهى بخلاف توالى متحرك به حركت سريع يافتند ، و گاهى آنها را در ميان آن دو اعنى بتوالى و خلاف توالى مقيم ، لاجرم براى تنظيم و تحصيل حركات آنها فلكى بنام تدوير فرض كرده اند كه اين فلك تدوير در ثخن فلك خارج مركز و مغرق است . و چون فلك خارج مركز حامل تدوير است افلاك خارج مركز را در غير فلك شمس « فلك حامل » گويند . خلاصه اصطلاح اهل فن اين است كه وقتى گفتند فلك خارج مركز ، يعنى فلك خارج مركز شمس كه بتخفيف همان « خارج مركز » گويند ، و وقتى كه گفتند فلك حامل ، يعنى فلك خارج مركز يكى از كواكب سيار غير از شمس كه بتخفيف حامل گويند . پس خارج مركز و افلاك حامله همه خارج مركزند اما در تسميه در شمس خارج مركز گويند ، و در كواكب ديگر حامل .
و چون فلك تدوير محيط بر ارض نيست لاجرم حركت آن چون دائره ش 33 در جهت علو و سفل سريع نمايد ، و اگر در علو بتوالى حركت كند در سفل بخلاف توالى خواهد بود ، و اگر در علو بخلاف توالى در سفل بتوالى ، و در طرف علو و سفل بطيى ء تا به حدى كه مقيم نمايد .
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 331
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٣٣١