درس 57 : هيئت مجسم
به تعريف دوائر عظام مشهور ، و نيز برخى از دوائر صغار ، و بمسائل و احكامى هيوى در پيرامون مباحث آنها آشنا شده ايم ، و باز نوبت بحث آنها به روى آوردن اغراضى خاص پيش مى آيد . اكنون بر سرآنيم كه به همين روش به روش ستارگان آشنا شويم ، و ثابت و سيار آنها را بشناسيم ، و قدر هر يك را بدانيم ، و فرق بين برج و صورت را بگذاريم ، و پاى بر فرق فرقدان بنهيم ، و مطالبى را كه در نظر داريم برشته نوشته درآوريم ، و با راهنمايى اطلسهاى سماوى چهره دلگشا و جانفزاى آسمان را در شب تماشا كنيم ، و با شاهدان سپهر برين همنشين گرديم ، و با كاروان جهان پيماى شبرو همسفر باشيم ، و با زمزمه دفتر دل هم آهنگ كه :
بسى با نقشه هاى آسمانى
نمودم آسمان را ديده بانى
بسى شبها نشستم گاه و بيگاه
كه از سير كواكب گردم آگاه
به قدر و طول و عرض و برج و صورت
جهتها يك بيك مى يافت صورت
من و ماه و شبانگاه و ستاره
به روى يكديگر اندر نظاره
مرا با شاهدان آسمانى
به شبها بود بس راز نهانى
بسويم صورت هر يك ستان بود
ستان بود و چه نيكو دلستان بود
مرا صورت بدانها هم ستان بود
تفاوت از زمين تا آسمان بود
برمز عاشقى چشمك به چشمك
شدم تا آشناى با يكايك
زمينى آسمانى شد چنانه
نبينى فاصلى اندر ميانه
كه اينكه نقشه اى از آسمانم
چو بينى اطلس بى نقش جانم