از بهر مرادى كرده باشد .
و عادت نبشتن اين حرفها چنان رفت كه جيم را دنبال ببرند تا حال را نماند زيراك حاجت به خاك ششصد است كم آيد زيرا كه شمارهاى نجوم بر سيصد و شصت رود . و يا را از پس كشند تا اگر نقطه نون نزديك او باشد بى را نماند تا ميان ايشان فرق بود . و كاف را چفته كنند تا لام را نماند . و نون را بزرگتر از راى و زاى دارند و نقطه زده ، و بن نون خميده تا ميان ايشان فرق بود ، زيراك راى را نقط بزنند و زاى را نقط زنند . و ميان سين و شين فرق نقط است . و چون نون يا بى به آحاد مركب شود نقطه نون ميان ايشان فرق كند ، و آنگاه احتياط كنند تا يا را نيز نقط زنند . و اگر صفر بايد نبشتن به جاى فارغ از عدد زبر دائره صفر خطى مماس بايد كشيد تا فرق بود ميان او و ميان هى . فاما بميان رقمهاى هندوان اين خط زبر صفر نبايد كشيدن كه آنجا هى نيست » . ( التفهيم ط 1 ص 54 52 )
در بيان بعضى از عبارات بيرونى گوئيم : قوله « : و لكن اين مردمان ترتيب عدد به حروف جمل كردند » پس بنابر قول بيرونى ، حرف جمل ، فقط بر دائره ابجدى اطلاق مىشود .
قوله « : و لكن گروهى خلاف كردند » . . . خلاف اين گروه دخلى و ضررى به مواضعت و اتفاق ارباب هيات در تدوين ازياج و كتب فن ندارد . آنان را در رشته ه اى علوم ارثماطيقى مواضعت و اتفاق ديگر است ، و نظير كارشان در شعب اعداد حروف دوائر بسيار است كه ربطى به اين فن ندارد ، چنان كه عالم نامدار و محمود بن محمد دهدار متخلص به عيانى كه از اعيان علماى اماميه قرن دهم هجرى است ، در جواهر الاسرار و خلاصه آن ، دوائر عديده اى در اعداد خاص و هر يك را براى امرى مخصوص ، و بسيارى را منصوص به روايتى ماثور ذكر كرده است . و به خصوص علماى مغاربه را در فنون ارثماطيقى و اعداد حروف دوائر شرح و بسطى به تمام است و دستى بسزا دارند . عالم نبيل محمد باقر بن محمد حسين بن محمد باقر يزدى در كفاية الالباب فى شرح عيون الحساب ، پس از شرح طريق معمول حروف
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 177
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص١٧٧