مرتبه در لسان اهل تحقيق و اهل نظر
اهل تحقيق چون اهل نظر قائل به مراتب كليه و جزئيه وجودند ، مراتب كليه وجود به مشرب اهل تحقيق از قبيل مرتبه احديت است كه مقام جمع جمع يعنى جمع وجودى است كه جميع اسماء و صفات در آن مستهلك است ، و مرتبه و احديت كه مقام جمع است ، و مرتبه لوح قضا و مرتبه لوح قدر و مرتبه لوح محو و اثبات تا مرتبه انسان كامل مضاهى مرتبه الهيه كه در صحف كريمه مشايخ اهل عرفان به احسن وجه مبين است ، همه اين مراتب به لحاظ عظم و صغر مجالى حقيقت واحده ذات مظاهر به تشكيك عارف است چه آنان وجود را صمد حق يعنى واحد شخصى مى دانند كه وجود حق عز و جل است چنان كه دانسته شد ، و به لحاظ شدت و ضعف وجودى و نحو آن به تشكيك فيلسوف الهى است . تشكيك در اصطلاح اهل نظر و اهل تحقيق چون دانسته شود ، فهم مراد از مرتبه در اصطلاح فريقين بر آن مبتنى است .
مراتب اقسام اقلام و الواح را در باب سيصد و شانزدهم فتوحات مكيه ، و بيان مراتب را در فصل اول مقدمات شرح قيصرى بر فصوص الحكم ، و مشروح و مفصل در شرح مصباح الانس ابن