كه استعداد مادى ندارند ؛ چه ، ماديات را استعداد است كه تدريجا به كمال مىرسند و بالفعل واجد همهء كمالات خود نيستند . پس شئ مادى صمد نيست و آنكه صمد است مادى نيست ، زيرا وجود او پر است و حالت منتظره ندارد . و كلام امير عليه السّلام كه در غرر آمدى نقل شد ، نصّ در اين معنى است ( سئل عليه السّلام عن العالم العلوى فقال صور عارية عن المواد عالية ( خالية خ ل ) عن القوة و الاستعداد الخ ) و اينكه قرآن كريم فرمود رسلى كه به ابراهيم فرستاديم دست آنها به گوسالهء بريان شده نرسيد ، و رسول اللّه در جواب عبد اللّه بن سلام فرمود طعامشان تسبيح و شرابشان تهليل است ، و اينكه قرآن كريم فرموده شب و روز تسبيح مىكنند سست نمىشوند ، و ديگر آيات و روايات ، همه دالّاند بر مجرّد بودن ملائكه از مادّه و صفات مادّه . و گفتار رسول اللّه در جواب ابن سلام كه ملائكه به طول و عرض وصف نمىشوند زيرا كه ايشان ارواح نورانىاند نه اجسام جسمانى ، نصّ در اين معنى است .
و نيز در اينكه انسان را معقباتى است از پيش روى او و از پس پشت او ، كه او را بامر اللّه حفظ مىكنند و به چشم ديده نمىشوند ، و با ديگر قواى جسمانى ادراك نمىشوند ، دلالت دارد كه ملائكه از عالم امرند نه خلق و با اين قواى حسّى مشاهده نمىشوند ، مرحوم سيد عليخان مدنى ، در رياض السالكين ، در شرح گفتار سيّد السّاجدين ، در دعاى سوم آنجا كه امام عليه السّلام فرمود : و منكر و نكير و رومان فتّان القبور تبصرهاى عنوان كرده است و نيكو افاده فرموده كه :
تبصرة : القول بسؤال منكر و نكير و فتنة القبر و عذابه و ثوابه حقّ يجب الايمان به لما تواترت به الاخبار بل هو من ضروريّات الدّين . و الا ظهر الأسلم فى الايمان بذلك ان يصدق بانها موجودة و ان هناك ملكين أو اكثر على الصّورة المحكية و ان كنا لا نشاهد ذلك اذ لا تصلح هذه العين لمشاهدة الامور الملكوتية و كل ما يتعلق بالآخرة فهو من عالم الملكوت كما كانت الصحابة يؤمنون بنزول جبرئيل و ان النبىّ يشاهده و ان لم يكونوا يشاهدونه و كما ان جبرئيل لا يشبه الناس فكذلك منكر و نكير و رومان فوجب التصديق بوجودهم و الايمان بسؤالهم
انسان و قرآن (فارسى) — صفحة 88
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٨٨