حافظ ثقهء جليل القدر ، عالم عارف به اخبار ، نقاد بصير و متضلّع در درايت روايات ، از اعاظم فقها و شيخ مشايخ اماميّه ، مسلم بين خاصّه و عامه ، مفتى فريقين ، جناب ثقة الاسلام محمد بن يعقوب كلينى « 1 » رضوان اللّه تعالى عليه ، در حافل دينى بىمثل نظير خود مسمى به كافى ، كه بزرگترين جامع روائى از حيث صحّت و ضبط احاديث در اصول و فروع و مشتمل بر چندين كتاب و هر كتاب بر چندين باب است ، كتابى در حجت آورده است كه چهارمين كتاب آن در يكصد و سى باب است .
مرحوم كلينى تمام زمان غيبت صغرى را به خوبى ادراك كرده است : تاريخ وفاتش اگر 328 باشد ، كه يكى از دو قول شيخ طوسى - قدّس سرّه - است ، يك سال قبل از غيبت كبرى رحلت نموده است ؛ و اگر 329 باشد ، كه قول نجاشى - رضوان اللّه عليه - است ، سنهء تناثر نجوم است كه مصادف با اول تاريخ غيبت كبراى حضرت بقية اللّه است ؛ زيرا طول مدّت غيبت صغرى از 260 تا 329 است .
و آخرين نائب آن حضرت ، ابو الحسن على بن محمد سمرى - رضوان اللّه عليه ، در پانزدهم شعبان 329 رحلت نمود كه از آن تاريخ غيبت كبرى شروع مىشود ؛ و توقيع مبارك امام - عليه السّلام - به سمرى در اين معنى نصّ صريح است كه چند روز قبل از رحلت سمرى از ناحيهء مقدس آن جناب صادر شد ؛ چنان كه شيخ
هامش
( 1 ) - متوفى 328 يا 329 ه ق .