بيان آراء مختلف در چگونگى حدوث اجسام
احتمالات چهارگانه در حدوث اجسام
در حدوث و قدم جسم چهار احتمال است :
زيرا جسم يا قديم الذات و الصفات است و مراد از صفات ، صفات ذاتيه و غير ذاتيه است .
يا محدث الذات و الصفات است .
و يا قديم الذات و محدث الصفات است .
و يا قديم الصفات و محدث الذات است .
و ليكن احتمال اخير از صاحب معرفتى روايت نشده ، بلكه صرف احتمال عقلى است كه در بادى نظر داده مىشود و گرنه غير معقول مىباشد .
رأى موحدين در مسأله
به قول دوم ، يعنى محدث الذات و الصفات بودن اجسام ، مسلمانان و يهود و نصارى و مجوس قائل مىباشند و آن مذهب فحل و رأى جزل است . بنا بر اين : اجسام از حيث ذات و صفت و صورت و هيولى حادث مىباشند ؛ چرا كه اجسام از حيث جوهر متجدد مىباشند تا چه رسد به تجدد عرضى .
و الحاصل : تمام مسلمين و اهل ملل به قول دوم قائلند ، ليكن حكماى متأخر از راه حركت جوهريه به آن قائل مىباشند ، ولى علماى متقدم و عوام بدون توجه به حركت