/ 274
وَ لَدارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا أَ فَلا تَعْقِلُونَ
- و سراى آخرت پرهيزگاران را بهتر است ، چرا نمىانديشيد ؟ » [ 110 ] نابودى كافران و منكران با هشدار قبلى بود . پيامبران به قدر توان در دعوت به توحيد كوشيدند و بر آزار آنان صبر كردند تا آن جا كه به درجهء يأس رسيدند .
حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جاءَهُمْ نَصْرُنا
- چون پيامبران نوميد شدند و چنان دانستند كه آنها را تكذيب مىكنند ياريشان كرديم . » در تفاسير در معنى اين آيه آمده است كه پيامبران يقين كردند كه مردم به كلّى تكذيبشان كردند حتى يك تن اصلاح پذير نيست . . . از سوى ديگر معنى چنين است كه امّتها پنداشتند كه پيامبران از وعدهء پيروزى كه به آنان داده شده و نيز در وعدهء نابودى دشمنان دروغ گفتهاند . از ابن عبّاس روايت شده كه گفت :
« پيامبران بشر بودند ، از اين رو چون ضعيف شدند نوميد گرديده پنداشتند كه وعدهها دروغ بوده است . سپس اين آيه را خواند :
حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتى نَصْرُ اللَّهِ
؟ - طبرسى گويد : « اين سخن بعيد است و ما نظر خود را گفتيم » . « 23 »
فَنُجِّيَ مَنْ نَشاءُ وَ لا يُرَدُّ بَأْسُنا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ
- و هر كه را خواستيم نجات داديم و عذاب ، از مردم گنهكار باز گردانيده نشود . » [ 111 ] برداشتهاى ما از تاريخ پيامبران و اقوام گذشته مىتواند الهام بخش نظامهاى اجتماعى باشد و طبيعت تحوّلات تاريخى را براى ما روشن سازد ، امّا به شرط آن كه آدمى عقل خود را به كار اندازد و به كنه قضايا بينديشد .
لَقَدْ كانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبابِ
- در داستانهايشان خردمندان را عبرتى است . » نتيجه آن كه عبرتهاى تاريخى دروغ پذير نيست ، زيرا حاكى از حقايقى
هامش
( 23 ) - مجمع ، ج 2 ، ص 271 .