كتاب « الرياض » را به قدرى خوانده و در آن ممارست كرده باشد ، كه مندرجات آن ، ملكهى وى گشته ، صورت نفسانى وى را تشكيل داده باشد . حميد الدين كرمانى پس از ذكر نام اين كتابها اين نكته را نيز خاطر نشان مىسازد كه اگر كسى اين وصيت را سبك شمرده ، آنچه را وى گفته است به انجام نرساند ، به نفس خويش ستم كرده و در اين باب نبايد جز خويشتن كسى را ملامت نمايد .
اين فيلسوف معتقد است كه قرائت كتاب راحة العقل با رعايت شرائطى كه براى آن در نظر گرفته شده همانند داروئى است كه باعث صحت و سلامت انسان گشته ، از هرگونه بيمارى روحى جلوگيرى مىنمايد . از سوى ديگر اين مسأله را نيز مسلم مىدارد كه اين كتاب بدون رعايت شرائط لازم همانند سمى است كه مىتواند موجب هلاكت انسان شود « 1 » .
باتوجه به آنچه تاكنون در اينجا ذكر شد به روشنى معلوم مىشود كه كتاب راحة العقل داراى اهميت مخصوص بوده و درميان همهء آثار حميد الدين كرمانى از ارزش بيشترى برخوردار است . وى نه تنها زبدهى افكار و خلاصهء عقايد خود را در اين كتاب ارائه كرده بلكه اساس تعليمات و روش انديشهء علماى فرقهء اسماعيليه را نيز در آن به روشنى ترسيم كرده است .
كرمانى ترتيب ابواب و فصول كتاب خود را نيز براساس عقايد اسماعيليه و اسلوب انديشهى آنان تنظيم كرده است ؛ وى تمام مندرجات اين كتاب را به هفت « سور » و هريك از سورهاى هفتگانه را به هفت « مشرع » تقسيم كرده است . فيلسوف كرمانى در اين ترتيب و نظامى كه براى تدوين كتاب خود به كار برده ، بهطور آشكارى از عقيدهاى كه در فرقهى اسماعيليه رايج بوده پيروى كرده است : علماى فرقهى اسماعيليه به وجود هفت ناطق
هامش
( 1 ) - كتاب راحة العقل چاپ بيروت صفحات 110 - 108 .