چكيده
1 . بنا به حملى اوّلىّ تنها ماهيت بر خودش حمل مىشود ، و در اين حمل هرچيز ديگرى كه بيرون از ماهيت باشد ، و جنس و فصل ماهيت به شمار نرود از آن سلب مىگردد .
2 . از قاعدهء « الماهيّة من حيث هي ليست إلّا هي » دو قضيه به دست مىآيد :
الف ) ماهيت در مرتبهء ذاتش ، خودش است ، مثلا انسان در مرتبهء ذاتش انسان است ؛
ب ) امور بيرون از ماهيت ، از مرتبهء ماهيت سلب مىشود ، مثلا انسان از آن جهت كه انسان است موجود نيست .
بازگشت قضيّهء اوّل به اين است كه ماهيت به حمل اوّلى بر خودش حمل مىشود .
بازگشت قضيهء دوّم به اين است كه امور بيرون از ماهيت به حمل اوّلى بر ماهيت حمل نمىشود ، گرچه به حمل شايع بر آن قابل حمل است .
دليل مؤلّف بر اثبات اين قاعده : ماهيت مىتواند متصف به صفات متقابل شود ( وحدت ، كثرت و وجود ، عدم ) و آن نشاندهندهء اين است كه هريك از اين صفات متقابل ، بيرون از مرتبهء ماهيت است ، زيرا اگر دو امر متقابل در ماهيت ( انسان مثلا ) مأخوذ باشد اجتماع نقيضين لازم مىآيد .
در سايه سار حكمت ، شرح و توضيح بدايه الحكمه ( فارسى ) — صفحة 142
مساهمون: محمد حسين آخوندى
ص١٤٢