باشد » . « 1 »
و حتى باعث اين هم نمىشد كه تمامى اهل مكه را هلاك كند ، چون در ميان آنان جمعى از مسلمين بودند ، و به همين جهت ديديم كه در صلح حديبيّه خداى تعالى مقابلهء مسلمانان با مشركين را به صلح انجام داد ، و وقتى مسلمانان از اينكه نتوانستند داخل مكه شوند ناراحت شدند . ( ر . ك : سورهء فتح ، آيهء 25 )
علاوه بر اين ، اين فرض هم صحيح نبود كه خداى تعالى تنها كفار مكه را هلاك نموده مؤمنين ايشان را نجات دهد ؛ چون جمع بسيارى از همان كفار نيز در فاصله پنج سال قبل از هجرت و هشت سال بعد از هجرت و تمامى آنان در فتح مكه مسلمان شدند ، هرچند كه اسلام بسيارى از آنها ظاهرى بود ؛ زيرا دين مبين اسلام در مسلمانى اشخاص به اقرار به شهادتين هرچند به ظاهر باشد اكتفا مىكند .
و امّا اينكه صاحب اشكال تمسك كرد به آيهء 59 از سوره اسرى براى اينكه خداى تعالى مطلقا معجزه نمىفرستد .
در پاسخش مىگوييم آيهء شريفه همانطور كه خود او نيز اقرار كرد شامل آن معجزات كه رسالت يك پيامبر را تأييد مىكند نمىشود ، مانند قرآن براى
هامش
( 1 ) . سورهء انفال ، آيهء 42 .