است . حتى بعضى « 1 » گفتهاند اوّلين سورهاى است كه از قرآن نازل شده . هرچند كه خود آياتش اين قول را تكذيب مىكند ، چون مىرساند رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله قبل از اين سوره قرآن را بر مردم مىخوانده ، و مردم تكذيبش مىكردند و از آن اعراض مىنمودند و نسبت سحر به آن مىدادند .
و به همين جهت بعضى از مفسرين متمايل به اين قول شدهاند كه اوّلين آياتى كه از قرآن نازل شد ، هفت آيه از اوّل همين سوره بوده ، و لازمهء اين قول آن است كه سورهء مورد بحث يكباره نازل نشده باشد . و اين قول هرچند از نظر متن آيات هفتگانه بعيد نيست ، ليكن سياق اوّل سورهء علق آن را دفع مىكند ؛ چون ظاهر آن اين است كه آيات اوّل سوره علق اوّلين آيات نازله از قرآن است .
بعضى هم احتمال دادهاند سوره مورد بحث اوّلين سورهاى باشد كه بعد از مأمور شدن آن جناب به دعوت علنى نازل شده باشد ، و سورهء علق اوّلين سورهء نازله از قرآن باشد ، چون رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بعد از بعثت و نزول سوره علق مدتها دعوتش پنهانى بود ، درنتيجه سورهء مورد بحث به منزلهء آيهء
« فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ ،
بهطور آشكار آنچه را مأموريت دارى بيان كن و از مشركان روى گردان . » « 2 » است ، كه دعوت علنى را اعلام مىكند ، با همين نكته بين سه دسته از روايات را جمع كرده : اوّل آنهايى كه مىگويد سورهء مدثر اوّلين
هامش
( 1 ) . تفسير كشّاف ، ج 4 ، ص 644 .
( 2 ) . سورهء حجر ، آيهء 94 .