و اين يك معناى ديگرى از استدراج است كه آيات زير اشاره به آن دارد :
« أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ ،
آگاه باشيد كه با ياد خدا دلها آرامش مىگيرد » « 1 » ،
« وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً ،
و هركه از كتاب من روى بگرداند وى را روزگارى سخت خواهد بود . » « 2 » ،
« فَلا تُعْجِبْكَ أَمْوالُهُمْ وَ لا أَوْلادُهُمْ إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِها فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ تَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَ هُمْ كافِرُونَ ،
اموال و اولادشان تو را به شگفت نياورد فقط خدا مىخواهد به وسيله آن در زندگى دنيا عذابشان كند و جانشان به حال كفر درآيد . » « 3 »
و ليكن اين معنا با جملهء « و املى لهم » كه در آيهء مورد بحث است سازگارى ندارد ، بنابراين ، همان معناى اوّل متعيّن است . « 4 »
س 806 - معنا و مفهوم « املاء » در آيهء شريفهء
« وَ أُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ »
« 5 » چيست ؟ و فرق آن را با « استدراج » بيان كنيد ؟
ج - كلمهء « املاء » بهمعناى مهلت دادن است ، و جملهء
« إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ »
تعليل مطالبى است كه در دو آيهء سابق [ آيهء مذكور ] بود و التفاتى كه از تكلم مع الغير در
« سَنَسْتَدْرِجُهُمْ »
به تكلم وحده در « املى » به كار رفته براى اين است كه دلالت كند بر مزيد عنايت بر محروم ساختن ايشان از رحمت الهى و وارد ساختنشان درمورد هلاكت .
نكته ديگر اين التفات اين است كه املاء مهلت دادن تا مدت معين است و به همين جهت آيهء شريفه در معنى نظير آيهء
« وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ
لَقُضِيَ
هامش
( 1 ) . سورهء رعد ، آيهء 28 .
( 2 ) . سورهء طه ، آيهء 124 .
( 3 ) . سورهء توبه ، آيهء 55 .
( 4 ) . الميزان ؛ ج 8 ، ص 453 .
( 5 ) . سورهء اعراف ، آيهء 183 .