مىشود .
به خلاف امر كه در معناى آن تقدير جهات وجود و تنظيم آن نيست ، به همين جهت است كه امر تدريجبردار نيست ، و ليكن خلقت قابل تدريج است ، همچنانكه دربارهء خلقت فرموده :
« خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ » .
« 1 » و دربارهء امر فرموده :
« وَ ما أَمْرُنا إِلَّا واحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ ،
فرمان ما جز يكى نيست آن هم مانند لمحهء چشم » . « 2 »
و نيز به همين جهت است كه در كلام مجيدش خلقت را به غير خود نيز نسبت داده و فرموده :
« وَ إِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ
فيه ، و آندم كه به اذن من از گل به شكل مرغ مجسمهاى ساختى و در آن دميدى » « 3 » و نيز فرموده :
« فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ ،
پس بزرگ است خداى يگانه كه بهترين آفريدگاران است » . « 4 »
و امّا امر به اين معنا را به غير خود نسبت نداده ، بلكه آن را مختص به خود دانسته و آن را بين خود و بين هرچيزىكه مىخواهد ايجاد كند از قبيل روح و امثال آن واسطه قرار داده ، در آيات زير دقت فرماييد :
« وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومُ مُسَخَّراتٌ بِأَمْرِهِ ،
آفتاب و ماه و ستارگان مسخر اويند » « 5 » و
« لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ بِأَمْرِهِ ،
و تا كشتى به فرمان وى روان شود » « 6 » و
« يُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ ،
نازل مىكند فرشتگان حامل وحى را به امر و اراده خود » « 7 » و
« وَ هُمْ بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ ،
و آنان به امر او كار مىكنند » « 8 » و آيات ديگرى از اين قبيل نيز هست كه از آن برمىآيد خداى تعالى امر خود را سبب و يا همراه ظهور اين گونه امور مىداند .
هامش
( 1 ) . سورهء اعراف ، آيهء 54 .
( 2 ) . سورهء قمر ، آيهء 50 .
( 3 ) . سورهء مائده ، آيهء 110 .
( 4 ) . سورهء مؤمنون ، آيهء 14 .
( 5 ) . سورهء نحل ، آيهء 12 .
( 6 ) . سورهء روم ، آيهء 46 .
( 7 ) . سورهء نحل ، آيهء 2 .
( 8 ) . سورهء انبياء ، آيهء 27 .