هنوز ايمان در دلهاى شما داخل نشده » « 1 » به آن اشاره شده است نيست بلكه حقيقتى است بسيار عالىتر و بلندتر . « 2 »
س 184 - اسلامى كه ابراهيم و اسماعيل عليهما السّلام براى ذريّهشان در خواست نمودند چه مرتبهاى از اسلام بود ؟
ج - تفصيل سؤال و اشكال : ممكن است گفته شود ، آنچه از معناى اسلام ، و نشان دادن مناسك و توبه ، كه شايسته مقام ابراهيم و اسماعيل عليه السّلام است ، كه در خود ذريّه آن جناب است . و به چه دليل بگوئيم : اين عناوين در حق ذريّه آن جناب نيز اراده شده ؟
با اينكه آن جناب ذريه خود را جز درخصوص دعوت اسلام با خودش و فرزندش اسماعيل شركت نداد ، بلكه ذريّه خود را در عبارتى جداگانه ذكر كرده ، و گفت :
« وَ مِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ »
با اين حال چه مانعى دارد بگوئيم :
مرادش از اسلام معنايى عمومى است ، كه شامل جميع مراتب اسلام ، حتى ابتدائىترين مرتبه آن ، يعنى ظاهر اسلام هم بشود چون همين مرتبه نيز آثارى جميل و نتايجى نفيس در مجتمع انسانى دارد ، آثارى كه مىتواند مطلوب ابراهيم عليه السّلام باشد ، همانطور كه در نظر پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله نيز اسلام به همين معنا است ، چون آن جناب به همين مقدار از اسلام كه به حقانيت شهادتين هر چند به ظاهر اعتراف كنند اكتفاء مىكرد ، و اين اعتراف را مايه محفوظ بودن خونهاشان مىدانست ، و مسأله ازدواج و ارث را بر آن مترتب مىكرد .
بنابراين هيچ مانعى ندارد بگوئيم : مراد ابراهيم عليه السّلام از اسلام در جملهء :
« رَبَّنا وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ » ،
آن معناى عالى از اسلام است ، كه لايق شأن او و
هامش
( 1 ) . حجرات 14 .
( 2 ) . الميزان ( 40 جلدى ) ؛ ج 2 ص 111 .