كه مشمول نعمت او شده است اين است كه در مقام شكرگزارى و سپاس برآيد ، و با قلب و زبان و عمل از وى قدردانى كند ، در روايت معروفى از امام على بن موسى الرضا عليهما السلام مىخوانيم : « مَنْ لَمْ يَشْكُرِالْمُنْعِمَ مِنَ الَمخْلُوقينَ لَمْ يَشْكُرِ اللَّهَ عَزّوجل ؛ كسى كه بخشندهء نعمت را از ميان مخلوقين شكرگزارى نكند ، شكر خداوند متعال را بجا نياورده است » . « 1 »
جملهء « من لم يشكر المخلوق لم يشكر الخالق » هر چند به اين عبارت در متون روايات معصومين عليه السلام وارد نشده ولى محتوا و مضمون آن در روايت بالا و ديگر روايات ديده مىشود ، و تاب دو تفسير دارد ، نخست اين كه ترك شكرگزارى مخلوق ، يا ناسپاسى در برابر بخشندگان نعمت ، دليل بر روح ناسپاسى در وجود شخص است كه به خاطر آن ، ارزشى براى نعمتهاى مردم قايل نيست ، بلكه گاه خود را طلبكار هم مىداند ، چنين كسى به يقين در برابر خالق متعال نيز شكرگزارى نخواهد كرد ، بهخصوص اين كه نعمتهايى كه مردم به يكديگر مىدهند چون محدود است و گهگاه واقع مىشود ، به چشم مىآيد ، بر خلاف نعمتهاى الهى كه تمام وجود ما را در تمام عمر احاطه كرده و به همين دليل گاه از شدّت ظهور مخفى و پنهان مىشود .
ديگر اين كه تشكّر از مخلوق در واقع تشكّر از خدا است ، چرا كه مخلوق واسطهاى براى انتقال نعمت خدا به بندگان بيش نيست ، بنابراين كسى كه شكر مخلوق را بجا نياورد در واقع شكر خدا را بجا نياورده است .
به هر حال در روايات اسلامى بر اين معنى تأكيد شده كه هم در برابر نعمتى كه كسى به شما مىبخشد سپاسگزار باشيد و هم به كسى كه سپاسگزارى مىكند نعمت بيشترى بدهيد . چنان كه در حديثى از امام صادق عليه السلام آمده است كه : در تورات اين جمله نوشته شده : « اشْكُرْ مَنْ انْعَمَ عَلَيْكَ وَ انْعِمْ عَلى مَنْ شَكَرَك ؛ از كسى كه به تو نعمتى مىبخشد تشكّر كن و به كسى كه از تو تشكّر مىكند ، نعمت بيشترى ببخش » . « 2 »
خداوند در قرآن مجيد نيز صريحاً دستور شكرگزارى نسبت به بندگان را صادر
هامش
( 1 ) . عيون اخبار الرضا ، جلد 2 ، صفحه 24 .
( 2 ) . اصول كافى ، جلد 2 ، صفحه 94 .