تفسير و جمعبندى
در نخستين آيهء مورد بحث خداوند سه گروه را شديداً مورد تهديد قرار مىدهد منافقان و بيماردلان ( اراذل و اوباش هوسباز ) و شايعه پراكنان كه اگر دست از كارهاى خود يعنى مزاحمت نواميس مردم و تضعيف روحيهء مسلمين و نشر شايعات دروغين دربارهء زنان پاكدامن برندارند به شديدترين مجازات گرفتار خواهند شد ، مىفرمايد : « اگر منافقان و آنها كه در دلهايشان بيمارى است و آنها كه اخبار دروغ و شايعات بىاساس در مدينه پخش مىكنند دست از كار خود نكشند تو را بر ضد آنها مىشورانيم ، سپس نمىتوانند جز مدت كوتاهى در اين شهر در كنار تو باشند - و از همه جا طرد مىشوند - و هر جا يافت شوند دستگير خواهند شد و به قتل مىرسند ( لَئِنْ لَمُ يَنْتَهِ الْمُنافِقُونَ وَالَذينَ فى قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْمُرْجِفُونَ فى الْمَدينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَ لا يُجاوِرُوُنَكَ فيها الَّا قَليلًا - مَلْعُونينَ ايْنَما ثُقِفُوا اخِذُوا وَقُتِلُوا تَقْتيلًا ) .
اين غيرت الهيّه كه سبب دفاع شديد از عرض و نواميس و كيان مسلمين شده است سرمشقى براى همه در مسألهء غيرت دينى و ناموسى است و نشان مىدهد كه در برابر اراذل و اوباش و منافقان كوردل و بيماردلان نبايد بىتفاوت يا خونسرد باشند .
اين تعبير با آنچه از فعل پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در تاريخ نقل شده كه در اين گونه موارد سخت گير بود و با متخلفان برخورد شديد مىكرد ، نشان مىدهد كه اين مسأله به عنوان يك فضيلت اخلاقى و وظيفهء اجتماعى پذيرفته شده است .
تعبيرات سه گانه در آيهء بالا ( مُنافِقُونَ ، الَذينَ فى قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْمُرُجِفُونَ ) ممكن است همه اشاره به گروه معينى باشد كه با انواع كارهاى خلاف به تضعيف مسلمين مىپرداختند ، ولى ظاهر آيه ، و پارهاى از شأن نزولها نشان مىدهد كه اشاره به سه گروه مختلف است : منافقان با پخش شايعاتى دربارهء غزوات پيامبر صلى الله عليه و آله در مدينه سعى داشتند روحيهء مسلمانان را تضعيف كنند ، و گروهى از اراذل و اوباش با ايجاد