عِرْضِ اخيْه كانَ لَهُ حِجاباً مِن النَّارِ ؛ كسى كه از آبروى برادرش دفاع كند حجابى از آتش دوزخ براى او خواهد بود » . « 1 »
ولى از مجموع اين روايات وجوب دفاع استفاده نمىشود ، بلكه نهايت امر ، استحباب مؤكّد مىتوان استفاده كرد ، زيرا تعبير به مخذول كردن كه در چند روايت آمده بيش از اين نمىرساند كه خدا دست از يارى چنين كسى بر مىدارد ( چرا كه خذلان به معنى ترك نصرت و يارى است ) همچنين وعدهء ثواب بهشت يا نجات از دوزخ كه در روايات آمده است آن هم دليل بر وجوب نخواهد بود ، ولى تعبيرى كه در روايت دوم آمده است كه مانند گناه غيبت كننده براى او مىنويسند دليل بر وجوب دفاع است ، ولى در آن حديث اين گناه در مورد كسى ذكر شده كه نه فقط دفاع نمىكند بلكه از غيبت برادر مسلمانش خوشحال هم مىشود .
به هر حال خواه دفاع در برابر غيبت برادر مسلمان واجب باشد و خواه مستحب مؤكّد ، يكى از وظايف حسّاس اسلامى است . و اگر جنبهء نهى از منكر به خود بگيرد به يقين واجب است .
4 - غيبت مردگان چه حكمى دارد ؟
گاه تصوّر مىشود كه مفهوم غيبت و همچنين رواياتى كه دربارهء غيبت وارد شد ناظر به افراد زنده است و مردگان را شامل نمىشود ، بنابراين غيبت كردن پشت سر مرده اشكالى ندارد ، ولى اين اشتباه بزرگى است زيرا طبق روايات اسلامى : « حُرْمَةُ الْمِيِّتِ كَحُرمَتِهِ وَ هُوَ حَىٌّ ؛ احترام مرده مسلمان همچون احترام زندهء او است » . « 2 » بلكه مىتوان گفت غيبت مرده از جهاتى زشتتر و ناپسندتر است ، زيرا زندگان ممكن است روزى غيبت را بشنوند و به دفاع از خود برخيزند ، ولى مرده هرگز قادر به دفاع از خود نيست ، به علاوه شخص غيبت كننده ممكن است افراد زنده را ببيند و از آنها حليّت بطلبد ولى در مورد مردگان اين مطلب هرگز صدق نمىكند .
هامش
( 1 ) . همان ، صفحه 607 .
( 2 ) . وسائل الشّيعه ، جلد 19 ، صفحه 47 ، باب 24 .