امام صادق عليه السلام مىفرمايد : « اذا جاهَرَ الْفاسِقُ بِفِسْقِهِ فَلا حُرْمَةَ لَهُ عَلى غَيْبَةٍ ؛ هنگامى كه فاسق تظاهر به فسق كند ، نه احترامى دارد و نه غيبتى » . « 1 »
و در حديث ديگرى از امام على بن موسى الرضا عليه السلام مىخوانيم « مَنْ الْقى جَلْبابَ الْحَياءَ فَلا غَيْبَةَ لَهُ ؛ كسى كه چادر حيا را از سر برگيرد غيبت ندارد » . « 2 »
و احاديث متعدد ديگرى نيز تصريح به اين موضوع كرده است ، اين احاديث به مقتضاى مفهوم وصف ، بلكه مفهوم شرط كه در مقام احتراز و نفى غير ، بيان شده است ، به خوبى نشان مىدهد كه اگر شخصى گناهى كند و مستور باشد ، غيبت او جايز نيست . و چنان كه در بحث استثنائات غيبت خواهد آمد ، غيبت شخص متظاهر به فسق نيز در خصوص آن عملى كه تظاهر به آن مىكند جايز است ، نه نسبت به تمام اعمالش .
از اين گذشته حرمت غيبت با دليل عقل نيز ثابت است ، چرا كه نوعى ظلم و ستم و افشاء اسرار و ريختن آبروى مردم محسوب مىشود ، و بىشك فرقى ميان فاسق و عادل در اين زمينه نيست ، مگر در مواردى كه غيبت سبب نهى از منكر ، يا دفع خطر و ضرر از جامعهء مسلمين گردد ، و در آن هم ميان فاسق و عادل تفاوتى نيست .
در بحث استثنائات غيبت ، شرح بيشترى در اين زمينه خواهد آمد .
اقسام غيبت
گاه تصور مىشود كه غيبت تنها با زبان است در حالى كه حقيقت غيبت - آنگونه كه دانستيم اظهار عيوب پنهانى كه اگر صاحبش بشنود ناراحت مىشود .
اين كار ممكن است به وسيلهء زبان انجام گيرد ، يا از طريق قلم ، و يا حتى اشارات دست و چشم و ابرو . گاه ممكن است در لباس جدى باشد و گاه در لباس جدى و طنز ، واى بسا گناهان و غيبتهايى كه در لباس شوخى و طنز انجام مىشود ، خطرناكتر از گناهانى است كه در لباس جدى است . چرا كه انسان در شوخى و طنز
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، جلد 72 ، صفحه 253 .
( 2 ) . همان ، صفحه 260 .