همسايهء پيامبر صلّى اللّه عليه و إله بودند . چه ، آنان بيش از همهء مردم نسبت به آنچه بر پيامبر صلّى اللّه عليه و إله نازل شد ، بهويژه نسبت به قرآن نفرت داشتند و معناى آيه چنين است : منافقان به يهود گفتند : ما همراه شما بر ضدّ محمّد صلّى اللّه عليه و إله هستيم و در دشمنى او با شما شركت داريم ، ليكن شرايط ويژهاى كه داريم به ما اجازه نمىدهد كه كفر خود را اعلام و آشكارا با او دشمنى كنيم . بنابراين ، ما را بگذاريد كه به اسلام تظاهر كنيم ، امّا در اجراى نيرنگ و توطئه عليه آن با شما همراه باشيم .
وَ اللَّهُ يَعْلَمُ إِسْرارَهُمْ ؛
خدا رازهاى يهوديان و منافقان را مىداند ، چون هيچچيز پنهانى در آسمانها و زمين از او پنهان نمىماند .
فَكَيْفَ إِذا تَوَفَّتْهُمُ الْمَلائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبارَهُمْ .
آنان بر اثر بيم از كشتهشدن از جهاد گريختند ، امّا آيا مىتوانند از مرگ و ضربههاى آن و نيز از قيامت و هراسهاى آن بگريزند ؟
ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا ما أَسْخَطَ اللَّهَ وَ كَرِهُوا رِضْوانَهُ .
خدا آنها را در هنگام مرگ و نيز پس از آن ، عذاب مىكند ؛ زيرا آنها خشم او را بر خشنودىاش ترجيح دادند .
فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ .
كارهايشان هيچ سودى برايشان ندارد .
أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَنْ لَنْ يُخْرِجَ اللَّهُ أَضْغانَهُمْ .
منافقان ، كينه و دشمنى خود نسبت به پيامبر و صحابه را پنهان مىكردند و دوستى نسبت به آنان را آشكار مىساختند و گمان مىكردند كه خداوند هرگز آن كفر و كينههايى را كه آنها در سينههايشان دارند ، برملا نمىكند .
وَ لَوْ نَشاءُ لَأَرَيْناكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِيماهُمْ .
« لَأَرَيْناكَهُمْ » :
آنان را به تو مىشناسانيم .
« فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِيماهُمْ » :
وقتى ما آنها را به تو شناسانديم ، تو هم آنها را با نشانههايى كه آنان را از ديگران جدا مىكند مىشناسى . هدف از اين تفريع كه به تكرار شباهت دارد ، آن است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله از چيزىكه خدا به او خبر مىدهد ، غفلت نمىكند ، درحالىكه ديگران ممكن است دچار اشتباه شوند و معناى آن را نفهمند . ظاهر آيه نشان مىدهد كه اين آيه پيش از آنكه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله منافقان را بشناسد نازل شد . چه ، واژهء « لو » براى امتناع است ، ليكن پيامبر صلّى اللّه عليه و إله پس از نزول آيه ، منافقان را شناخت . زيرا خدا مىفرمايد :