أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ وَ أَشَدَّ قُوَّةً وَ آثاراً فِي الْأَرْضِ .
تاريخ مردمان روى زمين براى كسى كه بخواهد پند و اندرز گيرد ، از اندرزها و پندها پر است . به عنوان مثال ، چه بسيار امّتهايى بودند كه به اوج آسايش و تمدّن رسيدند ، امّا زمانى كه سركشى و ستم كردند ، خداوند بر اثر ستمگرى آنان ، با كمال قدرت ، مجازاتشان كرد .
فَما أَغْنى عَنْهُمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ .
قدرت ، ثروت و دژها و كاخهايى كه بنيان نهاده بودند ، هيچ سودى به آنان نبخشيد .
نظير اين آيه ، در آيهء 109 از سورهء يوسف ، 46 از سورهء حج و 9 از سورهء روم بيان گرديد .
فَلَمَّا جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَرِحُوا بِما عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ .
« فرحوا » در اينجا ، يعنى آنان فريب خوردند . مراد از علم ، عوامل به دست آوردن ثروت است ؛ يعنى دانش تجربى كه مىتوان با آن خوراك و پوشاك توليد كرد . سخن خداوند بدين معنا اشاره دارد : « نيرويشان بيشتر و آثارشان در روى زمين فراوانتر بود » . قارون گفت :
« آنچه به من داده شده ، بر اثر دانش من بوده است » ، در پاسخ به كسى كه به وى گفت :
« در آنچه خدايت ارزانى داشته ، سراى آخرت را بجوى » . معناى آيه چنين است : خدا در گذشته پيامبرانش را با دلايل قاطع براى امّتهايى فرستاد كه ابزار توليد ثروت نظير كارخانهها و امثال آن را در اختيار داشتند . ليكن آنان با اين ابزار و يا اين دانش فريب خوردند و پيامبران خدا را ريشخند كردند ، كارى كه امروز شركتهاى انحصارگر انجام مىدهند ، يعنى به حق و انسانيّت كفر مىورزند و ارزشهاى انسان و آرمانهاى ملّتها را به باد تمسخر مىگيرند .
وَ حاقَ بِهِمْ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ .
خداوند بر اثر ستمگريشان ، آنان را مجازات كرد و آنها به سرانجام بد كار خود گرفتار شدند و اين ، عاقبت هركسى است كه سركشى و ستم كند ، هرچند زمان به درازا بكشد .
فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا قالُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ وَ كَفَرْنا بِما كُنَّا بِهِ مُشْرِكِينَ
هنگامى كه آنان از